काठमाडौं, ३० पुस : भृकुटीमण्डप बुधबार साँझ केवल विशेष महाधिवेशनको स्थल मात्र थिएन, त्यो नेपाली कांग्रेसको भविष्यबारे फैसला हुँदै गरेको राजनीतिक रंगमञ्च जस्तै देखिन्थ्यो। कांग्रेस संस्थापन पक्षले महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्मामाथि कारबाही गरेको खबर हलमा प्रवेश गरेलगत्तै वातावरण एकाएक बदलियो।

गगन थापा जब हलको मूल गेटबाट भित्रिए, प्रतिनिधिहरूको स्वर एउटै नारामा मिसियो— ‘जय नेपाल’। मञ्चमा उक्लिएपछि उनले बोल्न सुरु गर्न नपाउँदै नाराको हुंकारले हल भरियो। त्यो नारामा समर्थन मात्र थिएन, नेतृत्व परिवर्तनको उद्घोष पनि मिसिएको थियो।

बहुमतको दाबी, वैधताको सन्देश

गगनले पहिलो सन्देश सीधा थियो— बहुमत कांग्रेस आफ्नो पक्षमा छ। विशेष महाधिवेशनमा उपस्थित प्रतिनिधिहरू देखाउँदै उनले निर्वाचन आयोगसहित राज्यका सबै निकायले यही कांग्रेसलाई आधिकारिक मान्यता दिनुपर्ने बताए। उनका शब्दमा, कांग्रेसको वैधता अब संख्याले तय गर्छ, पदले होइन।

नयाँ नेतृत्व, नयाँ रणनीति

उनको दोस्रो सन्देश भविष्य केन्द्रित थियो। कांग्रेसलाई नयाँ नेतृत्वमा पुनर्गठित गरेर आगामी निर्वाचनमा एक्लै प्रतिस्पर्धा गर्ने घोषणा गर्दा हलभित्र उत्साह झनै बढ्यो। गठबन्धनको राजनीतिबाट थाकेको कार्यकर्तालाई यो सन्देश आत्मसम्मान र आत्मनिर्भरताको वाचा जस्तै लाग्यो।

विभाजनपछि पनि समेट्ने

तेस्रो सन्देश भावनात्मक थियो। कांग्रेस विभाजनको अवस्थामा पुगे पनि कुनै पूर्वाग्रह नराखी सबै कार्यकर्तालाई समेटेर अघि बढ्ने प्रतिबद्धता उनले दोहोर्याए। कारबाहीले आक्रोशित देखिए पनि उनको स्वरमा समावेशी राजनीति र मेलमिलापको संकेत स्पष्ट थियो।

‘कांग्रेस कसैको निजी कम्पनी होइन’

संस्थापन पक्षको कारबाहीलाई गगनले मञ्चबाटै अस्वीकार गरे। आफ्नो राजनीतिक यात्रा स्मरण गर्दै उनले भने, “यो पार्टी कसैको प्राइभेट कम्पनी होइन।” आन्दोलनबाट बनेको पार्टीबाट कसैले कागजको कारबाहीले हटाउन नसक्ने उनको दाबीले प्रतिनिधिहरूलाई थप जोश भर्‍यो।

विश्वप्रकाशको प्रश्न, प्रतिनिधिहरूको उत्तर

त्यसपछि मञ्चमा उभिएका विश्वप्रकाश शर्माले शान्त तर धारिलो प्रश्नहरू तेर्स्याए— विधिमा आधारित कांग्रेस बनाउने प्रयास गलत हो ? एक्लै १६५ सिटमा उम्मेदवार उठाउने सोच अपराध हो ? प्रत्येक प्रश्नमा हलबाट एउटै जवाफ आयो— ‘होइन’।

भृकुटीमण्डपमा त्यो दिन सुनिएको ‘जय नेपाल’ केवल नारा थिएन। त्यो कांग्रेसभित्रको पुस्तान्तरण, नेतृत्वको शैली र राजनीतिक संस्कार बदलिने संकेत थियो। देउवा युगको अन्त्य र नयाँ कांग्रेसको सुरुवात यही हलबाट हुने हो कि होइन, त्यसको उत्तर अब समयले दिनेछ। तर एक कुरा स्पष्ट थियो— कांग्रेस अब पुरानै ढाँचामा फर्किने अवस्थामा छैन।

कांग्रेसको संकट : अन्त्य कि रूपान्तरण ?

कांग्रेस इतिहासमा यसअघि पनि फुटेको छ। तर अहिलेको संकट वैचारिकभन्दा बढी पुस्तागत र संस्कारगत छ। पुरानो नेतृत्व शैली, सत्ता केन्द्रित राजनीति र गुट व्यवस्थापन अब नयाँ पुस्ताका लागि स्वीकार्य देखिँदैन। भृकुटीमण्डपको नाराले यही यथार्थ उजागर गरेको हो।

अब प्रश्न देउवा पद छोड्छन् वा गगन सभापति बन्छन् भन्ने मात्र होइन। प्रश्न यो हो—के नेपाली कांग्रेस आन्तरिक लोकतन्त्र, विधि र पुस्तान्तरणलाई आत्मसात् गर्न सक्षम हुन्छ ? यदि हुन्छ भने यो संकट कांग्रेसका लागि अन्त्य होइन, पुनर्जन्म हुन सक्छ। यदि भएन भने, ‘जय नेपाल’ को गुञ्जन इतिहासको अर्को विभाजनको ध्वनि मात्र बन्ने खतरा पनि उत्तिकै छ।