काठमाडौं, ३० पुस : नेपाली कांग्रेसको ऐतिहासिक दोस्रो विशेष महाधिवेशन भृकुटीमण्डपमा तेस्रो दिन प्रवेश गर्दै गर्दा पार्टी विभाजनको संघार मा उभिएको छ। महामन्त्रीद्वय गगन कुमार थापा र विश्वप्रकाश शर्मा को कडा अडानले दिनभरि चलेको त्रिपक्षीय वार्ता पूर्ण रूपमा भाँडिएको छ। सभापति शेरबहादुर देउवा लाई नेतृत्वबाट विस्थापित गर्ने र संवैधानिक हकबाट वञ्चित गर्ने प्रस्तावमा संस्थापन पक्षले ‘अपमानजनक’ भन्दै अस्वीकार गरेपछि स्थिति थप तनावपूर्ण बनेको हो।

वार्ताको असफलता: मुख्य टकराव के थियो?

मंगलबार बिहानदेखि साँझसम्म लाजिम्पाट र बाँसबारीमा चलेको वार्तामा तीन पक्ष (देउवा पक्ष, शेखर कोइराला पक्ष र विशेष महाधिवेशन पक्ष) बीच गहन छलफल भयो। तर, निर्णायक मुद्दा देउवाको भविष्यमा अड्कियो:

• विशेष महाधिवेशन पक्षले देउवालाई राजीनामा दिनुपर्ने, आगामी निर्वाचन लड्न नपाउने र टिकट वितरणमा हस्ताक्षर नगर्ने जस्ता कडा शर्त राखे।
• संस्थापन पक्षले यसलाई ‘ज्यादती’ र ‘अपमानजनक’ ठहर्‍याउँदै भने, “संवैधानिक हकबाट कसैलाई वञ्चित गर्न मिल्दैन। ९० दिनपछि बाहिरिने नेतालाई चुनाव लड्नै नदिने ? यो पार्टी फुटाउने षड्यन्त्र हो।”
• सोमबारको प्रारम्भिक सहमतिबाट बाहिर गएर नयाँ प्रस्ताव ल्याएको आरोप देउवा पक्षले लगायो। एक संस्थापन नेता भन्छन्, “अब सहमति होलाजस्तो छैन। वार्ता अर्थहीन भयो।”

वार्तामा सहभागी प्रमुख अनुहारहरू:

• देउवा पक्ष: रमेश लेखक, बालकृष्ण खाण
• शेखर पक्ष: जीवन परियार, मीनेन्द्र रिजाल
• गगन–विश्व पक्ष: प्रदीप पौडेल, मधु आचार्य, गुरुराज घिमिरे, देवराज चालिसे

महाधिवेशनको गति: नीति पारित, नेतृत्व निर्वाचन सुरु

वार्ता असफल भए पनि भृकुटीमण्डपको बन्दसत्र रोकिएन। महामन्त्रीद्वयको राजनीतिक तथा संगठनात्मक प्रतिवेदन बहुमतले पारित भयो। यसले पार्टी सुधार, गठबन्धन नगर्ने नीति, दुई कार्यकाल मात्र प्रधानमन्त्री, समानुपातिकमा एक पटक मात्र सांसद बन्न पाउने जस्ता प्रस्ताव अघि सारेको छ।

विश्वप्रकाश शर्माले गगन थापा लाई भावी सभापति र प्रधानमन्त्री उम्मेदवार को रूपमा औपचारिक प्रस्ताव गरे। गगनले यसलाई ‘भुइँ तहको विद्रोह’ को रूपमा व्याख्या गर्दै भने, “यो महाधिवेशन बाहिरको सहमतिले रोक्न सक्दैन। अब सबै निर्णय हलभित्रै हुन्छ।”

• उम्मेदवारी दर्ता प्रक्रिया सुरु भइसकेको छ। सभापति पदका लागि ४ जनाले मनोनयन लिएका छन्।
• निर्वाचन समिति सक्रिय छ, भोलि (बुधबार) थप निर्णय हुने संकेत।
• गगनले प्रतिनिधिहरूलाई अपिल गरे: “यो छोटो समयको नेतृत्व हो। नियमित महाधिवेशनपछि फेरि चुनाव। यो विद्रोह र अभियान हो।”

संस्थापन पक्षको ‘पर्ख र हेर’ र कारबाहीको तयारी

देउवा पक्षले विशेष महाधिवेशनलाई अवैधानिक ठहर्‍याउँदै केन्द्रीय कार्यसमिति बैठक बुधबार बिहानसम्म स्थगित गरेको छ। कारबाहीको संकेत पनि आएको छ। प्रवक्ता प्रकाशशरण महतले भने, “निर्वाचन नजिक छ। पार्टी एकतामा जोड दिनुपर्छ।”

पार्टीको भविष्य: एकता वा विभाजन?

यो विशेष महाधिवेशनले कांग्रेसको आन्तरिक लोकतन्त्र र नेतृत्व हस्तान्तरण को कठोर परीक्षा दिएको छ। गगन–विश्व पक्षले यसलाई पार्टी पुनर्जागरण को अभियान भन्छन् भने देउवा पक्षले विभाजनकारी। चैतमा हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचन अघि अन्तिम एकताको प्रयास जारी छ, तर पुस २९ को यो दिनले इतिहासमा नयाँ अध्याय थप्ने निश्चित जस्तो देखिन्छ — चाहे त्यो नयाँ ऊर्जाको नयाँ कांग्रेस होस् वा दुर्भाग्यपूर्ण विभाजन।

प्रतिनिधिहरूको उत्साह, नाराबाजी र भव्य सहभागिताले यो महाधिवेशनलाई ‘विद्रोहको महाधिवेशन’ को रूपमा स्थापित गरिसकेको छ। अब निर्णय हलभित्रै हुने गगन थापाको उद्घोषले नेपाली राजनीतिलाई थप रोचक बनाएको छ।