सुविना आर्चाय
काठमाडौं, ३ असोज । पारिवारिक जीवनलाई स्वस्थ र व्यबस्थित बनाउन परिवार नियोजन आवश्यक मानिन्छ । सुखि परिवार निमार्णका लागि प्रजनन उमेरका महिला तथा पुरुषमा जनचेतना फैलाउने उदेश्यले यो दिवस मनाउन सुरु गरिएको हो । ‘किशोरकिशोरी सहभागिता परिवार नियोजन सेवाको सुनिश्चितता’ भन्ने नाराका साथ यस वर्ष यो दिवस मनाइएको छ ।
प्रजनन उमेर समुहका महिला, पुरुष तथा दम्पतीहरुले आफ्नो प्रजनन आवश्यकताहरुलाई उपयुक्त परिवार नियोजनको साधन प्रयोग गरी पुरा गरुन भन्ने उदेश्यका साथ सुरु गरिएको राष्ट्रिय परिवार नियोजन कार्यक्रम नेपाल सरकारको पहिलो प्राथमिकतामा पर्ने कार्यक्रम हो ।

मातृ तथा वाल स्वास्थ्यमा उल्लेखनीय सुधार ल्याई जिवनको गुणस्तरियतालाई सुदृढिकरण गर्नका लागि नेपाल सरकारवाट परिवार नियोजन सेवा निशुल्क रुपमा सर्वसाधरण जनताहरुमा पुर्याइएको छ ।

कण्डम, खाने चक्की पिल्स , तीन महिने सुई डिपो, लामो अवधीका अस्थायी साधनहरु आई यु सि डि र इम्लान्ट तथा स्थायी वन्ध्याकरण जस्ता परिवार नियोजनका सेवाहरु नेपाल सरकारबाट निशुल्क रुपमा उपलव्ध गराइदै आएका छन । नेपालमा परिवार नियोजनका साधनको प्रयोगदर ५० प्रतिशतको हाराहारीमा मात्र रहेको तथ्याङ्क छ ।

परिवार नियोजनका साधन प्रयोग गर्नेको दर बढ्दै जानुपर्नेमा केहीबर्षदेखि यसको सुचाङ्क स्थीर रहेको नेपाल सरकार स्वास्थ्य तथा जनशंख्या मन्त्रालय अन्तर्गतको परिवार कल्याण महाशाखाले जनाएको छ । परिवार नियोजनका बारेमा ९० प्रतिशतभन्दा बढिलाई जानकारी भएपनि प्रयोगदर भने ५० प्रतिशतको हाराहारीमा मात्र रहेको परिवार कल्याण महाशाखाले जनाएको छ । महाशाखाले प्रदेश नं ३ मा सबैभन्दा बढी र प्रदेश नं ४ मा सबैभन्दा कम परिवार नियोजनका साधन महिलाले प्रयोग गर्ने गरेको तथ्याङ्क रहेको छ ।

प्रदेश ३ मा ४९ दशमलव २ र ४ मा ३७ दशमलव ३ प्रतिशत प्रयोगदर रहेको छ । उमेर समुहका हिसावले हेर्ने हो भने परिवार नियोजनका साधन प्रयोग गर्नेमा १५ देखी १९ बर्ष उमेर समुहका २३ प्रतिशत छन् ,३५ देखी ४४ उमेर समुहका ६९ प्रतीसत छन् भने , ४५देखी ४९ उमेर समुहका ६५ प्रतीशत छन् । परिवार नियोजनका साधनको प्रयोगदर न्यून भए पनि जन्म दरमा भने बृद्धी नभएको महाशाखाले जनाएको छ ।

परिवार नियोजन सेवा अन्तरगत परिवार नियोजनका साधनहरु मात्र नभई यसस“ग जोडिन आउने परिवार स्वास्थ्यस“ग सम्वन्धित विभिन्न सेवा तथा कार्यक्रमहरु गरिदै आएको छ । सरकारले आधुनिक परिवार नियोजनका साधनहरुको प्रयोगलाई वढाई नचाहेको गर्भ रहनवाट जोगाउने, जन्मान्तरलाई वढाई आमा र वच्चाको स्वास्थ्यलाई राम्रो वनाउनको विभिन्न कार्यक्रम गरेता पनि नेपालमा परिवार नियोजनका बारेमा अझै चेतनाको कमि देखीन्छ ।