काठमाडौं ।: मध्यपूर्वमा जारी युद्धले केवल सैनिक मोर्चामा मात्र होइन, ऊर्जा, कूटनीति र विश्व अर्थतन्त्रमा समेत गहिरो प्रभाव पारेको छ। यसै सन्दर्भमा कतारले आफ्नो सबैभन्दा महत्वपूर्ण आर्थिक सम्पत्ति ‘रास लाफान’ ग्यास उत्पादन केन्द्रलाई जोगाउन इरानसँग गोप्य रूपमा वार्ता गरेको खुलासा भएको छ।

रास लाफान किन महत्वपूर्ण छ?

रास लाफान विश्वकै सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक ग्यास उत्पादन तथा प्रशोधन केन्द्रमध्ये एक हो। यहाँबाट उत्पादित तरल प्राकृतिक ग्यास (LNG) ले विश्वको करिब पाँचौं हिस्सा ग्यास आपूर्तिमा योगदान पुर्‍याउने मानिन्छ। यस केन्द्रमा कुनै पनि अवरोध आएमा एशिया, युरोप तथा अन्य क्षेत्रका ऊर्जा बजारमा प्रत्यक्ष असर पर्न सक्छ।

कतारको अर्थतन्त्र ठूलो मात्रामा ग्यास निर्यातमा निर्भर छ। चीन, दक्षिण कोरिया, बेल्जियमलगायत देशसँगका अर्बौं डलरका आपूर्ति सम्झौताहरू पनि यही केन्द्रसँग जोडिएका छन्।

गोप्य प्रस्ताव के थियो?

सुरक्षा तथा गुप्तचर स्रोतहरूका अनुसार युद्ध सुरु भएपछि कतारले इरानलाई एउटा अनौपचारिक प्रस्ताव पठाएको थियो। प्रस्तावको सार यस्तो थियो:

• इरानले रास लाफान केन्द्रलाई आक्रमण नगर्ने।
• बदलामा कतारले ग्यास उत्पादन अस्थायी रूपमा बन्द गर्ने।
• यसबाट विश्व ऊर्जा मूल्य बढ्ने र अमेरिका तथा इजरायलमाथि युद्ध छिटो अन्त्य गर्न आर्थिक दबाब सिर्जना हुने।

कतारले भने यस्ता दाबीलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्दै आफ्नो निर्णय केवल सुरक्षा जोखिमका कारण गरिएको बताएको छ।

युद्ध र ऊर्जा राजनीति

मध्यपूर्वका खाडी राष्ट्रहरू युद्धको प्रत्यक्ष प्रभावबाट बच्न विभिन्न कूटनीतिक प्रयासमा जुटिरहेका थिए। कतारको विशेष अवस्था थियो:

• इरानसँग नजिकको संवाद
• अमेरिकासँग रणनीतिक साझेदारी
• दोहामा अमेरिकी अल-उदेद सैन्य आधार
• हमाससँग सम्पर्क राख्ने मध्यस्थ राष्ट्रको भूमिका

यसैले कतारले दुवै पक्षसँग सम्बन्ध कायम राख्दै आफ्नो राष्ट्रिय हित सुरक्षित गर्ने प्रयास गरेको देखिन्छ।

मार्चको आक्रमण र परिणाम

युद्धका क्रममा इरानले कतारमाथि मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण गर्‍यो। प्रारम्भिक चरणमा कतारले रास लाफान बन्द गर्‍यो र सम्भावित क्षतिको चेतावनी दियो। पछि मार्च १८ मा भएको आक्रमणले ऊर्जा पूर्वाधारमा वास्तविक क्षति पुर्‍याएको कतारी अधिकारीहरूले बताएका छन्।

कतारका ऊर्जा मन्त्री साद अल-काबीका अनुसार:

• LNG निर्यात क्षमताको करिब २० प्रतिशत प्रभावित भयो।
• मर्मत गर्न ३ देखि ५ वर्ष लाग्न सक्छ।
• चीन, दक्षिण कोरिया र बेल्जियममा दीर्घकालीन आपूर्ति समस्या उत्पन्न हुन सक्छ।

विश्व अर्थतन्त्रमा प्रभाव

प्राकृतिक ग्यास केवल बिजुली उत्पादनका लागि मात्र होइन:

• औद्योगिक उत्पादन
• मल उद्योग
• खाद्य आपूर्ति शृंखला
• घरेलु ऊर्जा प्रयोग

सबैसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित छ। त्यसैले रास लाफानमा भएको कुनै पनि अवरोधले विश्वव्यापी मुद्रास्फीति, ऊर्जा संकट र आर्थिक अस्थिरता निम्त्याउन सक्छ।

कतारको असन्तुलित कूटनीतिक चुनौती

कतारले एकातिर इरानसँग संवाद कायम राख्नुपर्छ भने अर्कोतिर अमेरिका र पश्चिमी साझेदारहरूको विश्वास पनि जोगाउनुपर्छ। यही कारणले कतारले युद्ध अवधिभर मध्यस्थकर्ताको भूमिका निभाउने प्रयास गरिरहेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार कतारको प्राथमिकता कुनै पक्षलाई जिताउनु होइन, आफ्नो आर्थिक तथा राष्ट्रिय सुरक्षा हित जोगाउनु हो।

रास लाफान केन्द्रमाथिको खतरा केवल कतारको समस्या होइन; यो विश्व ऊर्जा सुरक्षासँग जोडिएको विषय हो। कतार–इरानबीच भएको भनिएको गोप्य सम्पर्कले आधुनिक युद्धमा ऊर्जा स्रोत, कूटनीति र राष्ट्रिय सुरक्षाबीचको गहिरो सम्बन्ध उजागर गरेको छ। मध्यपूर्वको युद्धले देखाएको छ कि आजको विश्वमा ऊर्जा पूर्वाधारहरू केवल आर्थिक सम्पत्ति होइनन्, ती रणनीतिक शक्ति र भू–राजनीतिक प्रतिस्पर्धाका केन्द्रबिन्दु पनि हुन्।

वाशिंगटन पोष्टको विशेष फिचरअनुसार ।