काठमाडौं — विवादास्पद व्यवसायी दीपक भट्ट ले जगदम्बा स्टिलबाट शंकास्पद रूपमा लिएको ४५ करोडमाथि अर्को ठूलो बदमासी खुलेको छ। सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागको अनुसन्धान अनुसार उनले ३ अर्ब ८१ करोड ४६ लाख रुपैयाँ दुरुपयोग गरेर नेपाल रिइन्स्योरेन्स लगायतका कम्पनीको सेयर किनेको पाइएको छ।

भट्ट हिमालयन रिइन्स्योरेन्स का संस्थापक हुन् भने नेपाल रिइन्स्योरेन्स उनीकै प्रतिस्पर्धी कम्पनी हो। विभागको अनुसन्धानमा उनले हिमालयन रिइन्स्योरेन्स र त्यसका सहायक कम्पनीहरूबाट रकम निकालेर भृकुटी स्टक ब्रोकिङ मार्फत सेयर खरिद गरेको खुलेको हो।

रकम दुरुपयोगको विवरण

विभागको अनुसन्धान अनुसार दीपक भट्टले निम्नानुसार रकम निकालेका थिए :

• हिमालयन रिइन्स्योरेन्स बाट — २ अर्ब ७३ करोड
• हिमालयन सेक्युरिटिज बाट — २२ करोड
• नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स को सहायकबाट — ३३ करोड
• एचएलआई लार्ज क्याप फन्ड बाट — २५ करोड
• नेपाल माइक्रो इन्स्योरेन्स बाट — १६ करोड

यी सबै जोड्दा कुल ३ अर्ब ८१ करोड ४६ लाख रुपैयाँ विभिन्न मितिमा निकालिएको विभागले जनाएको छ। बीमा प्राधिकरणले गरेको प्रारम्भिक अनुसन्धानपछि यो विषय सम्पत्ति शुद्धीकरण विभागमा पुगेको थियो। विभागले बीमा सम्बन्धी कानुन उल्लङ्घन भएको हो कि होइन भनेर थप अनुसन्धान गर्न प्राधिकरणलाई पत्र पठाएको छ।

जगदम्बा स्टिलको ४५ करोड

योभन्दा पहिले नै भट्ट शंकर समूह को जगदम्बा स्टिलबाट ४५ करोड रुपैयाँ शंकास्पद रूपमा लिएर हिमालयन रिइन्स्योरेन्समा लगानी गरेको विषयमा नेपाल राष्ट्र बैंक र सम्पत्ति शुद्धीकरण विभागले अनुसन्धान गरिरहेका थिए। राष्ट्र बैंकको वित्तीय सूचना इकाई (FIU) ले २०७८ सालमै यो कारोबार शंकास्पद ठहर गर्दै विभागलाई जानकारी गराएको थियो। तर राजनीतिक पहुँच विशेषगरी शेरबहादुर देउवा दम्पत्ति, जनर्दन शर्मा र केपी ओलीको संरक्षणका कारण लामो समयसम्म गम्भीर अनुसन्धान हुन सकेको थिएन।

दीपक भट्टको उदय र प्रभाव

सामान्य ट्राभल्स एजेन्सीबाट व्यवसाय सुरु गरेका दीपक भट्ट नेपाली सेना र प्रहरीको हतियार तथा बन्दोबस्ती सामग्रीको ठेक्का, चिनियाँ लगानीको हाइड्रोपावर र शंकर समूहसँगको निकटताबाट क्रमशः माथि उक्लिए। शंकर समूहको विश्वासपात्र बनेपछि उनी राजनीतिक र वित्तीय क्षेत्रमा शक्तिशाली बन्न पुगे।

नेपाली कांग्रेस, एमाले र तत्कालीन माओवादी केन्द्रका अर्थमन्त्रीहरूलाई प्रभावित पारेर आफ्नो अनुकूल निर्णय गराउने हैसियत उनीसम्म पुगेको थियो। बीमा प्राधिकरण, धितोपत्र बोर्ड र नेपाल राष्ट्र बैंकसम्म उनको प्रभाव देखिन थाल्यो।

• बीमा प्राधिकरण मा सूर्यप्रसाद सिलवाल (बीमा ज्ञान नभएका) लाई अध्यक्ष बनाएर हिमालयन रिइन्स्योरेन्स लगायत ६ वटा लघुबीमा कम्पनीलाई अनुमति दिलाएको आरोप छ।
• धितोपत्र बोर्ड का तत्कालीन अध्यक्ष रमेशकुमार हमाल लाई प्रभावमा पारेर हिमालयन रिइन्स्योरेन्सलाई प्रिमियम मूल्यमा सेयर निष्कासन गर्न नियम नै बदलेको आरोप लागेको छ। उक्त कम्पनीले १०० रुपैयाँको सेयर २०६ रुपैयाँमा बेचेर सर्वसाधारणबाट ३ अर्ब भन्दा बढी रकम उठाएको थियो।
• उनी हिमालयन स्टक एक्सचेन्ज (निजी स्टक एक्सचेन्ज) को अनुमति लिन सक्रिय थिए, जसले माओवादी–एमाले सत्ता सहकार्य नै टुट्ने अवस्था सिर्जना गरेको थियो।तत्कलीन प्रधानमन्त्री प्रचण्डले निजी क्षेत्रलाई स्टक एक्सचेन्ज नदिने निर्णय गरेपछि भट्टकै कारण ओलीले प्रचण्डसँग सत्तागठबन्धन तोडेर देउवा दम्पत्तिलाई आफ्नो शरणमा ल्याउन सफल भएका थिए ।

अनुसन्धानको पछिल्लो अवस्था

लामो समय राजनीतिक संरक्षणका कारण अनुसन्धान पन्छिँदै आएको थियो। फागुन २१ को निर्वाचनपछि ठूला दलहरू कमजोर भएपछि मात्र सम्पत्ति शुद्धीकरण विभागले अनुसन्धान तीव्र बनाएको हो। विभागले विदेश भाग्ने आशंकामा भट्टको राहदानी कालोसूची मा राख्न अध्यागमन विभागलाई पत्र पठाएको छ र सोमबार नै राहदानी रोक्का गरिएको छ।

विभाग स्रोतका अनुसार भट्ट र उनको समूहसँग जोडिएका २६ जनासँग बयान लिइसकिएको छ। अहिलेसम्म ६ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी शंकास्पद कारोबारमा उनको संलग्नता देखिएको छ। विभागले केही साताभित्रै मुद्दा अदालतमा दायर गर्ने तयारी गरिरहेको छ।

राजनीतिक संरक्षणको भूमिका

भट्ट र शंकर समूहका सञ्चालकहरूलाई विभिन्न संस्थाले सम्मान पनि गरेका थिए। पूर्वअर्थमन्त्री रामेश्वर खनाल को चासोमा असोजबाट फेरि यो फाइल खोलिएको थियो। खनालको कार्यकालमा विभागलाई अर्थ मन्त्रालय मातहत ल्याएर महानिर्देशक परिवर्तन गरी पुराना फाइलहरूमा पुनः अनुसन्धान सुरु गरिएको थियो।

शंकर समूहको अन्य बदमासी र विवादहरू

शंकर समूह (Shankar Group) नेपालको एक ठूलो औद्योगिक घराना हो जसले स्टिल (जगदम्बा स्टिल), सिमेन्ट, होटल, हाइड्रोपावर, बीमा र अन्य क्षेत्रमा व्यापक लगानी गरेको छ। दीपक भट्टसँगको निकट सम्बन्धका कारण यो समूह हालका वर्षहरूमा ठूला आर्थिक विवाद र बदमासीका आरोपमा परेको छ।

१. थर्मल गन ब्ल्याकमार्केटिङ (२०२०)

• कोभिड-१९ महामारीका बेला शंकर समूहका सञ्चालक सुलभ अग्रवाल लाई काठमाडौं प्रहरीले पक्राउ गरेको थियो।
• उनीहरूले चीनबाट ल्याएको थर्मल गन (ज्वरो मापन गर्ने उपकरण) लाई अत्यधिक महँगो मूल्यमा बेच्ने प्रयास गरेको आरोप थियो।
• प्रति पीस १५,०००–१६,००० रुपैयाँसम्म मागेको भन्दै ब्ल्याकमार्केटिङको आरोप लागेको थियो।

२. हिमालयन रिइन्स्योरेन्समा नियम मिचेर प्रिमियम सेयर निष्कासन

• शंकर समूह र दीपक भट्टको संलग्नतामा रहेको हिमालयन रिइन्स्योरेन्सले नियम संशोधन गरेर १०० रुपैयाँको सेयर २०६ रुपैयाँ प्रिमियम मूल्यमा निष्कासन गरेको थियो।
• तत्कालीन धितोपत्र बोर्ड अध्यक्ष रमेशकुमार हमाल ले नियम नै बदलेर सहजीकरण गरेको आरोप लागेको छ।
• यसबाट सर्वसाधारणबाट ३ अर्ब भन्दा बढी रकम उठाइएको थियो। यो प्रक्रियामा राजनीतिक प्रभाव र सेटिङको व्यापक आरोप छ।

३. नयाँ स्टक एक्सचेन्ज (हिमालयन स्टक एक्सचेन्ज) को अनुमति प्रकरण

• दीपक भट्टको एकल लगानी रहेको इन्फिनिटी होल्डिङ्स ले निजी स्टक एक्सचेन्जको अनुमति लिन प्रयास गरेको थियो।
• शंकर समूहका सञ्चालकहरू पनि यसमा जोडिएका थिए।
• यस विवादले माओवादी केन्द्र र एमाले बीचको सत्ता सहकार्य नै टुट्ने अवस्था सिर्जना गरेको थियो।
• धितोपत्र बोर्डका अध्यक्ष हमाल र पछिका सन्तोषनारायण श्रेष्ठले पनि यो अनुमति दिन प्रयास गरेको आरोप लागेको छ।

४. मनी लन्ड्रिङ र सम्पत्ति शुद्धीकरणको गम्भीर आरोप

• शंकर समूह र दीपक भट्टमाथि मनी लन्ड्रिङ को गम्भीर आरोप छ।
• नेपाल एफएटीएफको ग्रेलिस्टमा पर्न सक्ने जोखिम बढेको थियो।
• जगदम्बा स्टिलबाट भट्टको खातामा र भट्टबाट हिमालयन रिइन्स्योरेन्समा ४५ करोड गएको विषय ४ वर्षदेखि अनुसन्धानमा छ।
• हाल सम्पत्ति शुद्धीकरण विभागले भट्टसँग जोडिएका २६ जनासँग बयान लिइसकेको छ र ६ अर्बभन्दा बढी शंकास्पद कारोबार फेला परेको छ।

५. अन्य उल्लेखनीय विवादहरू

• हिल्टन होटल र अन्य रियल इस्टेट कारोबारमा पनि शंकर समूह जोडिएको छ।
• जेन–जी आन्दोलनका बेला शंकर समूह र इन्फिनिटी होल्डिङ्सले सुदन गुरुङ सँग कुनै सम्बन्ध नरहेको स्पष्टिकरण दिनुपरेको थियो (समूहले अस्वीकार गरेको छ)।
• सेना र प्रहरीको हतियार/बन्दोबस्ती ठेक्कामा पनि दीपक भट्ट र शंकर समूहको संलग्नता रहेको पुरानो आरोप छ।
• बीमा क्षेत्रमा अनुमति, प्रिमियम सेयर र नियामक निकायमा राजनीतिक प्रभाव प्रयोग गरेको आरोप बारम्बार उठ्ने गरेको छ।

हालको अवस्था

सम्पत्ति शुद्धीकरण विभागले दीपक भट्टको राहदानी कालोसूची मा राखिसकेको छ। शंकर समूहका सञ्चालकहरू (साहिल अग्रवाल, सुलभ अग्रवाल आदि) पनि विभिन्न अनुसन्धानमा जोडिएका छन्। विभागले केही साताभित्रै मुद्दा दायर गर्ने तयारी गरिरहेको बताइएको छ।

शंकर समूहले भने यी सबै आरोपलाई राजनीतिक प्रतिशोध र बिना आधारको आरोप भनेर अस्वीकार गर्दै आएको छ।

दीपक भट्टको यो ‘कालो साम्राज्य’ ले नेपालको वित्तीय क्षेत्रमा राजनीतिक पहुँच र बिचौलियाको प्रभाव कत्तिको गहिरो छ भन्ने देखाएको छ। अब विभागले कडा अनुसन्धान र कारबाही गर्छ कि राजनीतिक दबाबमा फेरि ढिलो हुन्छ, हेर्न बाँकी छ।