ट्रम्प प्रशासनले इरानलाई १५ बुँदे शान्ति प्रस्ताव पठायो

काठमाडौं — विश्वव्यापी अर्थतन्त्रलाई हल्लाइरहेको मध्यपूर्व युद्धको चौथो हप्तामा अमेरिकाले सैन्य र कूटनीतिक दुवै मोर्चामा सक्रियता बढाएको छ। पेन्टागनले अमेरिकी सेनाको ८२औं एयरबोर्न डिभिजनका करिब २,००० पैराट्रुपर (प्यारासुट सैनिक) लाई मध्यपूर्व पठाउने आदेश दिएको छ। यो कदमले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई थप सैन्य विकल्प दिने भएको छ ।

दुई उच्च अमेरिकी अधिकारीका अनुसार, यो सैनिक तैनाथी ट्रम्प प्रशासनको ‘इमिडिएट रेस्पोन्स फोर्स’ बाट हुनेछ। यो ब्रिगेडका सैनिक १८ घण्टाभित्र विश्वको कुनै पनि ठाउँमा परिचालन हुन सक्ने क्षमता राख्छन्। सैनिक कहाँ खटाइने भन्ने स्पष्ट छैन, तर इरानको हमला दूरीभित्र पर्ने क्षेत्रमा रहने बताइएको छ। अधिकारीहरूले गोप्यता कायम राख्न अनामित रूपमा जानकारी दिएका छन्।

यो तैनाथीको मुख्य उद्देश्य ट्रम्पलाई सैन्य दबाब बढाउने विकल्प दिनु हो । अमेरिका र इजरायलले एक महिनाअघि सुरु गरेको हवाई अभियानले इरानको क्षेप्यास्त्र तथा आणविक कार्यक्रमलाई ठूलो क्षति पुर्‍याएको दाबी गरे पनि इरानले अझै पनि क्षेत्रीय हमला गर्न सक्ने क्षमता देखाएको छ।

ट्रम्पले मंगलबार ओभल अफिसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै भने, “इरानीहरू हामीसँग कुरा गरिरहेका छन् र उनीहरूले समझदार कुरा गरिरहेका छन्। उनीहरू डिल गर्न चाहन्छन्।” उनले उपराष्ट्रपति जेडी भान्स, विदेशमन्त्री मार्को रुबियो, आफ्ना ज्वाइँ जारेड कुश्नर र सल्लाहकार स्टिभ विटकफलाई वार्तामा संलग्न गराएको बताए। तर इरानले सार्वजनिक रूपमा कुनै वार्ता नभएको दाबी गरेको छ।

१५ बुँदे प्रस्ताव : शान्तिको प्रयास वा दबाब ?

अमेरिकाले पाकिस्तान मार्फत इरानलाई पठाएको १५ बुँदे योजनाले इरानको क्षेप्यास्त्र कार्यक्रम, आणविक गतिविधि र समुद्री मार्ग (खासगरी हर्मुज स्ट्रेट) लाई सम्बोधन गरेको बताइएको छ। पाकिस्तानका सेना प्रमुख फील्ड मार्सल सैयद आसिम मुनीर यसमा मुख्य मध्यस्थ बनेका छन्। पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफले आफ्नो देश वार्ता आयोजना गर्न तयार रहेको बताएका छन्।

ट्रम्पले इरानलाई ‘सैन्य रूपमा पराजित’ ठानिरहेका छन्, तर इरानले मंगलबार इजरायल, इराक, बहरेन लगायतमा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको छ। तेल अवीवमा भएको हमलामा आवासीय भवनमा क्षति भएको र केही घाइते भएका छन्। लेबनानबाट भएको रकेट हमलामा एक महिलाको मृत्यु भएको छ।

हर्मुज स्ट्रेट : तेल संकट गहिरिँदै

इरानले हर्मुज स्ट्रेटलाई ‘गैर-शत्रुतापूर्ण’ जहाजका लागि खुला राख्ने बताएको छ, तर अमेरिका र इजरायल सम्बद्ध जहाजलाई रोक्ने चेतावनी दिएको छ। विश्वको पाँच भागको एक भाग तेल र ग्यास यही मार्ग हुँदै आवतजावत गर्छ। यसले तेलको मूल्य १०० डलर प्रति ब्यारेल माथि पुगेको छ। फिलिपिन्सले ऊर्जा संकटको राष्ट्रिय आपतकाल घोषणा गरेको छ भने दक्षिण कोरियाले छोटो समयमा नुहाउने आग्रह गरेको छ।

अन्य प्रमुख घटनाक्रम :

• इरानले पूर्व इस्लामिक रिभोल्युशनरी गार्ड जनरल मोहम्मद बागेर जोल्घादरलाई उच्च सुरक्षा अधिकारी नियुक्त गरेको छ। पूर्व अधिकारी अली लारिजानी इजरायली हमलामा मारिएका थिए।
• इजरायलले दक्षिण लेबनानमा कब्जा विस्तार गर्ने र लितानी नदी दक्षिणको क्षेत्र नियन्त्रणमा राख्ने बताएको छ।
• इरानमा हालसम्म १,३४८ भन्दा बढी सर्वसाधारण मारिएको बताइएको छ भने लेबनानमा १,००० भन्दा बढीको मृत्यु भएको छ।
• अमेरिकी पक्षमा १३ सैनिकको मृत्यु भएको छ।

यो युद्धले विश्व अर्थतन्त्रलाई ठूलो झट्का दिइरहेको छ। स्टक बजारमा उतारचढाव छ भने तेलको मूल्य बढ्दा एसिया लगायतका देश प्रभावित भएका छन्। ट्रम्प प्रशासनले कूटनीतिक ‘अफराम्प’ खोजिरहे पनि सैन्य तयारी भने जारी राखेको देखिन्छ।

पाकिस्तानले मध्यस्थताको भूमिका खेल्ने प्रयास गरिरहेको छ, जसलाई ट्रम्पले सकारात्मक मानेका छन्। तर इरानले अझै स्पष्ट जवाफ दिएको छैन। युद्ध कहिले टुंगिन्छ भन्ने अनिश्चितता कायम छ, तर दुवै पक्षबाट वार्ता र हमलाको मिश्रित सन्देश आइरहेको छ।

(यो समाचार विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय स्रोतबाट प्राप्त जानकारीमा आधारित छ। )