काठमाडौं — मध्यपूर्वमा जारी युद्धका कारण विश्व तेल बजारमा अभूतपूर्व संकट उत्पन्न भएको छ। इराकले बिहीबार आफ्ना सबै तेल टर्मिनलहरू बन्द गरेको छ, जबकि ओमानले पनि सुरक्षा कारण देखाउँदै तेल निर्यात टर्मिनल बन्द गरेको छ। यो कदम इराकी तट नजिकै दुई तेल ट्याङ्करमा भएको आक्रमणपछि चालिएको हो, जसमा कम्तीमा एक जनाको मृत्यु भएको छ र दुवै ट्याङ्कर आगोमा जलेका छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीले यस युद्धलाई ‘विश्व तेल बजारको इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो आपूर्ति अवरोध’ भनेको छ। एजेन्सीका अनुसार, दैनिक ८० लाख ब्यारेल तेलको आपूर्ति घट्ने अनुमान छ, जसमा होर्मुज स्ट्रेट हुँदै हुने तेल ढुवानीमा ठूलो गिरावट आएको छ। यो क्षेत्र विश्वको करिब एक-पाँचौं तेल आपूर्तिको मुख्य मार्ग हो।

इरानी रेभोल्युसनरी गार्ड्सले इराकी तट नजिकैको एक ट्याङ्कर (मार्शल आइल्यान्ड्स झन्डावाल) मा आक्रमण गरेको जिम्मेवारी लिएको छ। इरानी राज्य मिडियाका अनुसार, ट्याङ्करले चेतावनीको अवज्ञा गरेको थियो। इराकी अधिकारीहरूले दुवै ट्याङ्करमा आक्रमण इरानकै भएको विश्वास गरेका छन्। यी ट्याङ्करहरू इराककै तेल ढुवानीका लागि प्रयोग भइरहेका थिए र शिप-टु-शिप ट्रान्सफर क्षेत्रमा आक्रमण भएको थियो।

इराकले तेल टर्मिनल बन्द गर्‍यो, विश्वव्यापी आपूर्तिमा ठूलो अवरोध

यस घटनाले तेल मूल्यमा तीव्र वृद्धि निम्त्याएको छ। अमेरिका र अन्य प्रमुख अर्थतन्त्रहरूले बुधबार आपतकालीन भण्डारबाट ४० करोड ब्यारेल तेल बजारमा छोड्ने घोषणा गरे पनि मूल्य नियन्त्रण हुन सकेन। ब्रेन्ट क्रुड तेलको मूल्य १०० डलरभन्दा माथि पुगेको छ।

युद्ध फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका-इजरायलको इरानमाथि आक्रमणबाट सुरु भएको थियो। यसले इरानमा २ हजारभन्दा बढीको मृत्यु भएको छ, अधिकांश नागरिक। संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार इरानभित्र ३२ लाखसम्म मानिस विस्थापित भएका छन्। इरानले इजरायली सैन्य आधार र सुरक्षा निकायमा आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ।

इरानले अमेरिका र यसका सहयोगीहरूलाई फाइदा पुग्ने तेल ढुवानी होर्मुज स्ट्रेटबाट पास नगर्ने चेतावनी दिएको छ। इरानी सर्वोच्च नेता मोक्तबा खमेनीले स्ट्रेट बन्द राख्ने ‘दबाबको औजार’ हुने बताएका छन्।

अन्य घटनाहरूमा कतारले मिसाइल आक्रमण रोकेको, साउदी अरेबियाले दुई ड्रोन नष्ट गरेको र दुबई नजिकै अर्को जहाजमा आक्रमण भएको रिपोर्ट छ। पर्सियन गल्फमा १६ भन्दा बढी जहाज आक्रमणका घटना दर्ज भएका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको ‘निःशर्त आत्मसमर्पण’ मात्र युद्ध अन्त्य गर्ने बताएका छन्। पेन्टागनका अनुसार युद्धको लागत पहिलो ६ दिनमा ११.३ अर्ब डलर नाघिसकेको छ।

यो संकटले विश्व ऊर्जा बजारमा लामो समयसम्म प्रभाव पार्ने देखिएको छ। इराकी तेल निर्यात पूर्ण रूपमा प्रभावित हुँदा वैश्विक अर्थतन्त्रमा थप दबाब बढ्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।