फागुन २१ नजिकिँदै जाँदा झापा–५ राष्ट्रिय राजनीतिको ‘टेस्ट केस’ बनेको छ।
एकातिर केपी शर्मा ओली आफ्नो परम्परागत गढ जोगाउने दबाबमा छन् भने अर्कातिर बालेन शाह परिवर्तनको प्रतीक बनेर मैदानमा उत्रिएका छन्। बाहिरबाट हेर्दा बहुदलीय प्रतिस्पर्धा देखिए पनि भित्री तहमा ‘अघोषित सहकार्य’ र ‘म्याच फिक्सिङ’ को चर्चा चुनावी बहसको केन्द्र बनेको छ।

ओलीको रणनीति : पदको आश्वासन र समीकरणको गणित

झापामा पाँच दिनको मैदानी अवलोकनका क्रममा देखिएको दृश्य यस्तो छ—ओली प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष दुवै मोर्चामा सक्रिय छन्।
स्थानीय नेताहरूसँग व्यक्तिगत भेटघाट, जातीय–वर्गीय संघसंस्थासँग संवाद, र असन्तुष्ट मतदातालाई ‘कन्विन्स’ गर्ने प्रयास तीव्र छ।

कांग्रेसका पूर्वमहामन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौलासँगको समीकरणलाई लिएर सबैभन्दा बढी चर्चा छ। दुई वर्षपछि राष्ट्रिय सभा अध्यक्ष बनाउने आश्वासन दिएको दाबी एमाले वृत्तमै सुनिन्छ। यद्यपि सार्वजनिक रूपमा कसैले पुष्टि गरेका छैनन्, तर कांग्रेसभित्रको देउवा–सिटौला धारको मत विभाजन ओलीको पक्षमा जान सक्ने अनुमान छ।

त्यस्तै, रामकुमार थापा (दमक मेयर) र भीमप्रसाद पौडेल जस्ता राप्रपा नेतासँग पनि ओलीको संवाद बढेको छ। २०८४ को स्थानीय निर्वाचनमा मेयर बनाउने ‘अफर’को चर्चा राजनीतिक वृत्तमा बाक्लिएको छ।

एमाले नेताहरू ‘साम, दाम, दण्ड, भेद’ सबै रणनीति अपनाइएको स्वीकार गर्छन्—तर यसलाई उनीहरू ‘राजनीतिक संवाद’ भन्छन्, ‘फिक्सिङ’ होइन।

बालेनको चुनौती : भीडलाई मतमा रूपान्तरण

माघ ६ को उम्मेदवारी दर्तामा देखिएको भीडले बालेनको पक्षमा उभार संकेत गरेको थियो। स्थानीय विश्लेषकहरूका अनुसार सुरुआतमा ६०–७० प्रतिशतसम्म देखिएको माहोल अहिले करिब ५० प्रतिशतमा झरेको अनुमान छ।

तर पनि, मधेसी समुदाय, युवा मतदाता र केही जनजाति समूहमा बालेनको आकर्षण कायम देखिन्छ। दमक–४ र ९ जस्ता एमालेको बलियो मानिने वडामा समेत मतदाता खुलेर विकल्प खोजिरहेको संकेत भेटिन्छ।

बालेन पक्ष भने ‘दलबीच फिक्सिङ भए पनि आम मतदाता निर्णायक हुने’ दाबी गर्छ। उनीहरू भीडभन्दा संगठन कमजोर रहेको स्वीकार गर्दै अन्तिम साता घरदैलो अभियान तीव्र बनाएका छन्।

१० हजार सुकुम्बासी मत : निर्णायक कार्ड?

झापा–५ मा करिब १० हजार सुकुम्बासी मतदाता छन्। विगतमा एमाले, राप्रपा र माओवादीले यी मत पाउँदै आएका थिए।
यसपटक यी मतदाता द्विविधामा छन्। यदि उनीहरूलाई स्पष्ट सम्बोधन गर्न नसके, तेस्रो शक्ति वा स्वतन्त्र धारतिर मत सर्न सक्ने स्थानीय नेताहरूको विश्लेषण छ।

‘हिन्दुत्व कार्ड’ र भावनात्मक मुद्दा

राप्रपा वृत्तमा अर्को चर्चा छ—ओलीले बालेनविरुद्ध ‘हिन्दुत्व’को भावनात्मक मुद्दा उपयोग गर्न खोजेका छन्।
‘धर्म मास्दैनन्’ भन्ने सन्देशमार्फत परम्परावादी मत सुरक्षित गर्ने प्रयास भइरहेको दाबी गरिन्छ। यद्यपि, ओली स्वयं धर्मनिरपेक्ष राजनीतिक धारका नेता मानिन्छन्, त्यसैले यो रणनीति कति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने स्पष्ट छैन।

अंकगणित : कसको हात माथि?

झापा–५ मा कुल १ लाख ६३ हजार ३७९ मतदाता छन्। १ लाखभन्दा बढी मत खस्ने अनुमान छ।
अहिलेको अनौपचारिक हिसाब–किताबअनुसार:

• बालेन : करिब ५०% आसपास
• ओली : ३०–३५%
• अन्य : १५–२०%

ओलीलाई जित निकाल्न बालेनको मत १० प्रतिशत झारेर आफ्ना मत १५ हजारले बढाउनुपर्ने देखिन्छ। यही कारण उनले विभिन्न दल र समूहसँग ‘अनौपचारिक समझदारी’ खोजिरहेको चर्चा छ।

विरासत बनाम परिवर्तन

२०४८ यता झापा–५ ओलीको राजनीतिक आधारस्थल रहँदै आएको छ। एकपटक मात्र पराजित भएका उनी यसपटक सबैभन्दा कडा चुनौती सामना गरिरहेका छन्।

मैदानमा भेटिएका मतदातामध्ये केही ‘अब नयाँ अनुहार’ चाहिएको भन्छन्, केही ‘अनुभव आवश्यक’ भन्दै ओलीतिर फर्किएका छन्।

यसपटकको चुनाव केवल सांसदको होइन—यो ओलीको विरासत र बालेनको उभारबीचको जनमत परीक्षण जस्तो देखिन्छ।