काठमाडौं – सेना दिवस तथा महाशिवरात्रिको अवसरमा टुँडिखेलमा अमेरिकी सैनिक ब्यान्डले गरेको परेड प्रस्तुतिको तस्बिर र भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएपछि राजनीतिक वृत्तमा नयाँ विवाद सुरु भएको छ । फागुन २१ गते प्रतिनिधिसभा सदस्य उपनिर्वाचन नजिकिँदै गर्दा यो घटनालाई लिएर विभिन्न पक्षबाट गम्भीर आरोप र प्रश्न उठेका छन् । नेपाली सेनाले यसलाई ‘नियमित मैत्रीपूर्ण अभ्यास’ भन्दै भ्रममा नपर्न आग्रह गरेको छ ।

शनिबार टुँडिखेलमा सेना दिवसको मुख्य समारोहमा अमेरिकी सेनाको ब्यान्ड टोलीले परेड प्रस्तुति दिएको थियो । अमेरिकी सैनिकहरूले आफ्नो राष्ट्रिय झन्डा बोकेर परेड खेलेको र नेपाली सेनासँग संयुक्त रूपमा मार्चपास गरेको भिडियो र तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा फैलिएपछि ‘अमेरिकी सेनाले नेपालमा परेड खेलेको’ भन्दै टिप्पणी र आरोप सुरु भए । केहीले यो घटनालाई जेनजी आन्दोलनमा ‘पश्चिमी शक्तिराष्ट्रको हात’ भएको दाबीसँग जोडेर हेरेका छन् भने अर्को पक्षले यसलाई ‘चुनावी मसला’ बनाउन खोजिएको आरोप लगाएका छन् ।

जंगी अड्डाको स्पष्टिकरण

नेपाली सेनाका प्रवक्ता सहायक रथी राजाराम बस्नेतले अनलाइनखबरसँग कुरा गर्दै भने, “यो नियमित रूपमा आयोजना हुने समारोहमा अरू देशका सेनाको ब्यान्ड टिमले मैत्रीपूर्ण सहभागिता जनाउने गरेको छ । हामी पनि अरू देशमा सैनिक टुकडी लिएर जाने गर्छौं ।” उनले थपे, “अस्ति भर्खरै भारतको सेना दिवसमा नेपाली ब्यान्ड पनि यसैगरी गएको थियो । त्यसको उद्घोष नेपाली भाषामै भएको थियो । आर्मी टु आर्मी अपरेसनअन्तर्गत विभिन्न कार्यक्रममा भाग लिने, संयुक्त अभ्यास गर्नेलगायतका काम नियमित प्रक्रिया मानिँदै आएको छ ।”

सेनाले विज्ञप्ति जारी गर्दै पनि यो कुरा दोहोर्‍याएको छ । “युवा आदानप्रदान कार्यक्रममा पनि हामी सहभागी हुन्छौं,” प्रवक्ता बस्नेतले भने ।

नेपाल–अमेरिका सैन्य सम्बन्धको पृष्ठभूमि

नेपाल र अमेरिकाबीच सन् १९४७ देखि नै सैन्य सम्बन्ध रहेको छ । गणतन्त्रकालमा पनि विभिन्न सरकारका पालामा यस्ता सैन्य ब्यान्डका नियमित प्रस्तुति हुँदै आएका छन् । नेपाली सेनाका धेरै अधिकृतहरूले अमेरिकाको स्टाफ कलेजहरूमा अध्ययन गरेका छन् । अमेरिकी सेनाले पनि कार्यक्रम विशेषमा नेपाल आउने गरेको छ । नेपालले भारत, चीन, अमेरिका, बेलायत, पाकिस्तानलगायत देशहरूसँग संयुक्त सैन्य अभ्यास गर्ने गरेको छ । सेनाले यी सबै कार्यक्रम विगतमा जस्तै नियमित सञ्चालन हुने जानकारी दिएको छ ।

विवाद किन ?

• चुनावी समय : प्रतिनिधिसभा निर्वाचन दुई साताभन्दा कम समय बाँकी रहँदा यो घटना सार्वजनिक भएको छ । केहीले यसलाई ‘विदेशी हस्तक्षेप’ को संकेत ठानेका छन् ।
• जेनजी आन्दोलनसँग जोडेर : एक पक्षले जेनजी आन्दोलनमा गोली चलेको र पश्चिमी शक्तिको हात भएको दाबी गर्दै यो प्रस्तुतिलाई त्यसैको निरन्तरता भनेको छ ।
• रास्वपा र अन्य दलको मौनता : रास्वपाले जेनजी आन्दोलनलाई आफ्नो राजनीतिक पुँजी बनाएको छ तर यस विषयमा खुलेर बोलेको छैन । कांग्रेस र अन्य दलहरूले पनि यसलाई ‘नियमित अभ्यास’ भनेर टारेका छन् ।

राजनीतिक प्रतिक्रिया

• केपी शर्मा ओली, पुष्पकमल दाहाल, शेरबहादुर देउवा निकट नेताहरूले यो विगतकै अभ्यास भएको भन्दै चुनावी मसलाको विषय नबनाउन आग्रह गरेका छन् ।
• रास्वपा : बालेन शाह र रवि लामिछानेले यस विषयमा प्रत्यक्ष टिप्पणी गरेका छैनन् तर सामाजिक सञ्जालमा समर्थकहरूले ‘विदेशी सेनाको परेड’ भन्दै टिप्पणी गरेका छन् ।
• विश्लेषकहरू : यो घटनालाई ‘सामान्य कूटनीतिक अभ्यास’ मान्नेहरूले यसलाई राजनीतिक रूपमा उचाल्न खोजिएको बताएका छन् ।

सेना दिवसको नियमित कार्यक्रमलाई लिएर उत्पन्न यो विवादले नेपालको विदेश नीति, सैन्य सम्बन्ध र चुनावी माहोललाई फेरि एकपटक बहसको विषय बनाएको छ । जंगी अड्डाले स्पष्ट पारे पनि सामाजिक सञ्जालमा बहस जारी छ । फागुन २१ को निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा यस्ता घटनाले राजनीतिक तापक्रम बढाउने देखिन्छ ।