काठमाडौं, : सप्तरीको राजविराजमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का वरिष्ठ नेता बालेन शाहको चुनावी अभियानका क्रममा भएको एउटा सानो घटनाले नेपाली मिडिया र सामाजिक सञ्जालमा ठूलो तरंग ल्यायो। माघ २७ गते गजेन्द्र चोकमा बालेनको गाडीबाट फ्याँकिएको मालाले हावामा ‘उडान’ भरेपछि यो दृश्य भाइरल भयो। तर, एउटै भिडियोलाई लिएर मिडियाले दुई थरी कथा बुने—केहीले यसलाई ‘अहंकारको पराकाष्ठा’ भने, केहीले ‘प्रेमको वर्षा’। यो घटनाले नेपाली मिडियाको ‘न्यारेटिभ युद्ध’ र तथ्य जाँचको आवश्यकतालाई एक पटक फेरि उजागर गरेको छ।

घटनाको क्रम र भाइरल दृश्य

बालेन शाह मधेश क्षेत्रमा चुनावी प्रचारका लागि ‘रोड शो’ गर्दै राजविराज पुगेका थिए। गजेन्द्र चोकमा मधेस आन्दोलनका प्रणेता स्वर्गीय गजेन्द्रनारायण सिंह (गजेन्द्र बाबु) को शालिक रहेको ठाउँमा उनको गाडी पुग्दा उनले गाडीबाटै माला फ्याँके। भिडियोमा माला हावामा पौडिएको देखिन्छ, तर यसको अन्तिम गन्तव्य के थियो भन्नेमा विवाद सुरु भयो।

स्थानीय समर्थकहरू र कार्यकर्ताहरूले शालिक नजिकै पुगेर औपचारिक माल्यार्पणको अपेक्षा गरेका थिए, तर बालेन गाडीबाटै हिँडेपछि असन्तुष्टि बढ्यो। सामाजिक सञ्जालमा यो भिडियो तीव्र रूपमा फैलियो र ‘शालिकमा माला फ्याँकेर अपमान गरेको’ भन्दै आलोचना सुरु भयो।

मिडियाको ‘दुई धार’ र न्यारेटिभ खेल

नेपाली अनलाइन मिडियाले एउटै दृश्यलाई फरक–फरक कोणबाट प्रस्तुत गरे:

• केही पोर्टलहरू (जस्तै इकान्तिपुर डटकम) ले सुरुमा ‘शालिकमा माला फ्याँकेर हिँडे—अहंकारको पराकाष्ठा’ जस्ता हेडलाइन दिए।
• अर्कातिर, रातोपाटी जस्ता माध्यमले ‘समर्थकलाई माला दिएका हुन्—प्रेमको वर्षा’ जस्ता सकारात्मक कोणबाट प्रस्तुत गरे।
• हिमालय टेलिभिजन जस्ता च्यानलहरूले सुरुमा ‘शालिकमा फालेको’ भने पनि पछि ‘समर्थकलाई दिएको’ भन्दै सम्पादन गरेर ‘कन्फ्युज्ड यु-टर्न’ देखाए।

यो ‘डिजिटल जादु’ ले देखायो—एउटै भिडियोमा मिडियाले आफ्नो राजनीतिक झुकावअनुसार रङ भर्न सक्छन्। तथ्यभन्दा बढी हेडलाइन र क्लिकबेटले प्राथमिकता पायो।

तथ्य जाँचले के भन्यो?

नेपालफ्याक्टचेक जस्ता तथ्य जाँच संस्थाले घटनाको ‘डिजिटल चिरफार’ गरे। प्रमाणहरू यस प्रकार छन्:

• भिडियोमा माला समात्ने व्यक्ति दुईवटा फलामका पिल्लर भएको गेट नजिक देखिन्छन्।
• गुगल स्ट्रिट भ्यूबाट हेर्दा ती पिल्लर र गेट गजेन्द्रनारायण सिंहको शालिक रहेको कम्पाउन्डकै हुन्।
• बालेनका सचिवालय सदस्य सुरेन्द्र बजगाईंले माला समात्ने व्यक्ति शालिककै कम्पाउन्डभित्र रहेको स्वीकार गरे, तर यसलाई ‘समर्थकलाई दिएको’ भनेर व्याख्या गरे।
• पछि रास्वपा सप्तरीका सभापति डम्बर साहले भने—माला शालिककै लागि थियो, तर ‘हतार’ मा गाडीबाटै अर्पण गरिएको हो।

निष्कर्ष: माला शालिकको कम्पाउन्डमा पुगेको थियो, तर औपचारिक माल्यार्पण होइन। यो न त पूर्ण अपमान थियो, न त पूर्ण सम्मान—बस ‘अपूर्ण सत्य’ र हतारको परिणाम थियो।

सन्देश: मिडिया र हामी सबैका लागि पाठ

राजविराजको यो ‘माला सर्कस’ ले नेपाली सूचना प्रणालीको कमजोरी उजागर गर्‍यो। एउटा सानो घटनालाई राजनीतिक एजेन्डा बनाउन मिडियाले तथ्यलाई छुटाएर वा अपूर्ण रूपमा प्रस्तुत गरे। सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएका हेडलाइनहरूले भावनालाई उत्तेजित गर्छन्, तर गुगल स्ट्रिट भ्यू जस्ता साधारण उपकरणले कहिलेकाहीँ बढी इमानदार सत्य दिन्छन्।

अर्को पटक कुनै ‘चामत्कारिक माला’ हावामा उडेको देख्नुभयो भने होसियार हुनुहोस्—त्यो तपाईंको विवेकको ‘शिकार’ गर्न फ्याँकिएको जाल पनि हुन सक्छ। तथ्य जाँच र बहुआयामिक विश्लेषण बिना कुनै पनि कथा पूर्ण हुँदैन। राजविराजको यो प्रकरणले नेपाली मिडियालाई आत्मसमीक्षा गर्ने मौका दिएको छ—तर प्रश्न छ, यसलाई कसले ग्रहण गर्ला?