काठमाडौं : नेपालको राजनीतिमा बालेन्द्र शाह (बालेन) को उदय एक असाधारण कथा हो। ३५ वर्षीय पूर्व र्‍यापर, सिभिल इन्जिनियर र सामाजिक कार्यकर्ताबाट उनी काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर बने, युवा विद्रोहको प्रतीक बने र अब राष्ट्रिय स्तरमा प्रधानमन्त्रीको दावेदारका रूपमा उभिएका छन्। उनको यात्रा नेपालको पुरानो राजनीतिक वर्गविरुद्ध युवा असन्तुष्टिको प्रतिनिधित्व हो।

प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि

• जन्म: २०४७ वैशाख १४ (२७ अप्रिल १९९०), काठमाडौंको नरदेवीमा।
• शिक्षा: सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक, भारतको कर्नाटकस्थित Nitte Meenakshi Institute of Technology, Bengaluru बाट M.Tech (Structural Engineering)।
• संगीत करियर: २०१० को दशकमा र्‍यापरका रूपमा चर्चित। भ्रष्टाचार, असमानता र राजनीतिक कुशासनविरुद्धका गीतहरूले युवाहरूमाझ लाखौं भ्यूज कमाए। उनले राजनीतिज्ञहरूलाई ‘डिस’ गर्ने र्‍यापहरू बनाए, जसले उनलाई युवा असन्तुष्टिको आवाज बनायो।
• सामाजिक सक्रियता: २०७२ को भूकम्पपछि उद्धार र राहत कार्यमा सक्रिय। यसले उनको छवि सामाजिक कार्यकर्ताको बनायो।

राजनीतिक प्रवेश: स्वतन्त्रबाट मेयरसम्म (२०७९)

२०७८/७९ को स्थानीय निर्वाचनमा बालेनले स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा काठमाडौं महानगरको मेयर पदमा उम्मेदवारी दिए।

• मुख्य मुद्दा: भ्रष्टाचार नियन्त्रण, पारदर्शिता, जवाफदेहिता, ट्राफिक व्यवस्थापन, फोहोर व्यवस्थापन, शिक्षा र स्वास्थ्य सुधार।
• परिणाम: ६१,७६७ मत प्राप्त गरी विजयी। नेपाली कांग्रेसकी सृजना सिंह (३८,३४१ मत) र एमालेका केशव स्थापित (३८,११७ मत) लाई ठूलो अन्तरले हराए।
• महत्व: नेपालको इतिहासमा काठमाडौं मेयरमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको पहिलो ठूलो जित। यसले ‘बालेन इफेक्ट’ सिर्जना गर्‍यो – युवा तथा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको लहर चलेको थियो।

मेयरकालमा उनले:

• अवैध संरचना भत्काउने (बुलडोजर अभियान)। चर्को विवाद ।
• सार्वजनिक शौचालय, निःशुल्क एम्बुलेन्स, गरिबका लागि अस्पताल बेड आरक्षण।यी वाचा अधुरै रहे, फोहर व्यवस्थापन पूर्णत असफल ।
• सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रत्यक्ष जनसञ्चार। यी कार्यले उनलाई युवा तथा शहरी मध्यम वर्गको ‘हिरो’ बनायो, तर स्थापित दलहरूसँग द्वन्द्व पनि निम्त्यायो।
• जनतासँगको सम्वादलाई अस्वीकार गर्दै आइरहे ।
• पदबाट राजीनामा गर्दा पनि मेयर निर्वाचित गर्ने मतदातालाई एक शब्द पनि धन्यवाद भन्न चाहेनन् ।

राष्ट्रिय राजनीतितर्फको उडान (२०८२)

• २०८२ भदौ: Gen-Z आन्दोलन (भ्रष्टाचारविरुद्ध ठूलो युवा विद्रोह) मा बालेनको समर्थन। उनले आन्दोलनकारीहरूलाई सामाजिक सञ्जालमार्फत मार्गदर्शन गरे। यो आन्दोलनले केपी शर्मा ओली सरकार ढाल्यो।
• २०८२ पुस: काठमाडौं मेयर पदबाट राजीनामा दिएर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) मा प्रवेश। पार्टी अध्यक्ष रवि लामिछानेसँग गठबन्धन।
• प्रधानमन्त्री उम्मेदवार: रास्वपाले उनलाई मार्च ५, २०२६ (फागुन २०८२) को आम निर्वाचनका लागि प्रधानमन्त्री उम्मेदवार घोषणा गर्‍यो।
• झापा–५ को टक्कर: पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको गढमा प्रत्यक्ष चुनौती। ओलीले उनलाई ‘बतासे अण्डा’ र ‘बतासको खेती’ भनेर व्यंग्य गरे, तर बालेनले मौन अभियान र स्थानीय भ्रमणमार्फत युवा आधार विस्तार गरिरहेका छन्।
• कुनै राजनीतिक एजेण्डा अघि सारेका छैनन् ।

किन बालेनको उदय विशेष?

• पुरानो vs नयाँ पुस्ता: ७०+ वर्षका नेताहरूको वर्चस्वविरुद्ध ३५ वर्षीय युवाको चुनौती।
• युवा शक्ति: Gen-Z र मिलेनियलहरूको असन्तुष्टि (भ्रष्टाचार, बेरोजगारी, सुशासन) को प्रतिनिधि।बन्ने दावी । तर गम्भीर आशंका ।
• वैकल्पिक राजनीति: दलगत राजनीतिविरुद्ध स्वतन्त्र/नयाँ पार्टीको उदय।
• सामाजिक सञ्जालको शक्ति: भाइरल र्‍याप, फेसबुक/ट्विटरमार्फत प्रत्यक्ष सञ्चार।

बालेनको यात्रा नेपालमा राजनीतिक परिवर्तनको प्रतीक बनेको छ। उनी सफल हुन्छन् कि असफल, यो मार्च २०२६ को निर्वाचनले बताउनेछ। तर उनले पहिले नै नेपालको राजनीतिमा ‘युवा क्रान्ति’को नयाँ अध्याय सुरु गरिसकेका छन्।उनी लोकप्रियतावादी राजनीतिका प्रमुख पात्र बन्दैछन् ।