काठमाडौँ — १० माघ | मधेस आन्दोलनका प्रमुख नेता, जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) नेपालका अध्यक्ष उपेन्द्र यादव फेरि एकपटक कठिन चुनावी मोडमा उभिएका छन्। प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि उनले यसपटक रोजेको क्षेत्र हो— सप्तरी क्षेत्र नम्बर–३। बाहिरबाट हेर्दा यो केवल निर्वाचन क्षेत्र परिवर्तन जस्तो देखिए पनि, गहिराइमा हेर्दा यो यादवको राजनीतिक विश्वसनीयता, संगठन क्षमता र मधेस राजनीतिमा उनको हैसियतको परीक्षा हो।
क्षेत्र परिवर्तनको राजनीति: निरन्तरता कि बाध्यता?
उपेन्द्र यादवको राजनीतिक यात्रामा क्षेत्र परिवर्तन नयाँ विषय होइन।
- २०६४ मा मोरङ र सुनसरी दुवैबाट विजयी
- २०७० मा मोरङबाट पराजय
- २०७४ मा सप्तरी–२ बाट विजय
- २०७९ मा सप्तरी–२ मै पराजय
- त्यसपछि बारा–२ को उपनिर्वाचनबाट पुनः संसद प्रवेश
यो क्रमले यादवलाई ‘जहाँ जित्न सकिन्छ, त्यहीँ जाने नेता’ को छवि दिएको छ। यसपटक सप्तरी–२ छाडेर सप्तरी–३ पुग्नु पनि त्यही निरन्तरताको हिस्सा हो।
तर प्रश्न उठ्छ—
के सप्तरी–३ साँच्चै सुरक्षित छ, कि जोखिमको अर्को मैदान?
सप्तरी–२ बनाम सप्तरी–३: संगठन र प्रभावको तुलना
सप्तरी–२ उपेन्द्र यादवको राजनीतिक आधार क्षेत्र मानिन्थ्यो।
- विकास निर्माणका काम
- पार्टी संगठन विस्तार
- कार्यकर्ता सञ्जाल
यी सबैमा यादवले त्यही क्षेत्रमा बढी लगानी गरेका थिए। बारा–२ बाट जितेपछि पनि उनको राजनीतिक ध्यान सप्तरी–२ मै केन्द्रित थियो।
तर जनमत पार्टीका अध्यक्ष डा. सीके राउतसँग सहमति नजुट्दा यादव सप्तरी–३ सर्न बाध्य भए।
सप्तरी–३ मा जसपा नेपालको संगठन, सप्तरी–२ जत्तिकै बलियो छैन।
यही कमजोरी यादवका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ।
पछिल्लो चुनावको तथ्यांक
२०७४ को निर्वाचनमा सप्तरी–२ बाट यादवले २१ हजार ६२० मत ल्याएर जितेका थिए। त्यतिबेला—
- राजपा नेपालको समर्थन
- विपक्षी मत विभाजन
उमेश यादव (तत्कालीन माओवादी) दोस्रो र जेपी ठाकुर तेस्रो भएका थिए।
तर सप्तरी–३ को सन्दर्भ फरक छ।
२०७९ को चुनावमा—
- कांग्रेसका दिनेशकुमार यादव विजयी
- एमालेका ताराकान्त चौधरी दोस्रो
- जनमत पार्टी तेस्रो
त्यस चुनावमा जसपा नेपाल स्वयं एमालेको पक्षमा उभिएको थियो। अहिले परिस्थिति उल्टिएको छ—
जसपा, एमाले र कांग्रेस तीनै अलग–अलग मैदानमा छन्।
मुख्य प्रतिस्पर्धी: तीन धार, तीन रणनीति
यसपटक सप्तरी–३ मा उपेन्द्र यादवका मुख्य प्रतिस्पर्धी तीन धारबाट आएका छन्—
१. कांग्रेस: दिनेशकुमार यादव
- अघिल्लो चुनावका विजेता
- संगठनात्मक निरन्तरता
- परम्परागत कांग्रेस मत
दिनेशकुमार यादव ‘incumbency advantage’ सहित मैदानमा छन्।
२. एमाले: ताराकान्त चौधरी
- स्थायी मत आधार
- स्थानीय संगठन
- अघिल्लो चुनावमा दोस्रो स्थान
एमालेको मत विभाजन नहुने हो भने ताराकान्त बलियो प्रतिस्पर्धी हुन्।
३. रास्वपा र भावनात्मक कार्ड: अमरकान्त चौधरी
अमरकान्त चौधरी, २०७४ मा यही क्षेत्रबाट विजयी चन्द्रकान्त चौधरीका छोरा हुन्।
चन्द्रकान्तको हालैको निधनले—
- सहानुभूति मत
- पारिवारिक संगठन
- जातीय आधार
यी सबै अमरकान्तका पक्षमा जान सक्छन्।
स्थानीयहरू भन्छन्, “अहिले अमरकान्तप्रति भावनात्मक लहर छ। यसले उपेन्द्र यादवलाई सजिलो बनाउँदैन।”
जातीय गणित: यादव बनाम थारु
सप्तरी–३ मा—
- पहिलो ठूलो समुदाय: यादव
- दोस्रो ठूलो समुदाय: थारु
जातीय मत मधेसमा अझै निर्णायक छ।
उपेन्द्र यादव यादव समुदायको प्रतिनिधि मानिन्छन् भने अमरकान्त चौधरी थारु समुदायको समर्थनमा देखिन्छन्।
यस आधारमा पनि प्रतिस्पर्धा दुई ध्रुवमा ध्रुवीकरण हुन सक्ने देखिन्छ।
स्थानीय तहको शक्ति सन्तुलन
सप्तरी–३ अन्तर्गत पाँच पालिका छन्—
- जसपा नेपाल/लोसपा: २ पालिका
- एमाले: २ पालिका
- नेकपा (एकीकृत समाजवादी): १ पालिका
यसले देखाउँछ : कुनै एक दलको स्पष्ट वर्चस्व छैन। चुनाव परिणाम अन्तिम क्षणको गठबन्धन, मत विभाजन र सहानुभूति लहर ले निर्धारण गर्नेछ।
सुरक्षित सिट होइन, कठिन परीक्षा
सप्तरी–३ उपेन्द्र यादवका लागि सुरक्षित सिटभन्दा बढी राजनीतिक परीक्षा स्थल हो।
यहाँ—
- संगठन कमजोर छ
- प्रतिस्पर्धी धेरै छन्
- भावनात्मक र जातीय समीकरण जटिल छ
यदि यादव यहाँ जित्छन् भने, त्यो केवल एउटा सिट जित होइन—
मधेस राजनीतिमा आफ्नो नेतृत्व पुनःस्थापना हुनेछ।
तर यदि हार हुन्छ भने, त्यो जसपा नेपालको मात्र होइन, उपेन्द्र यादवको दीर्घ राजनीतिक यात्रामाथि गम्भीर प्रश्न उठाउने परिणाम हुनेछ।
यस अर्थमा, सप्तरी–३ को चुनाव केवल स्थानीय प्रतिस्पर्धा होइन— यो उपेन्द्र यादवको राजनीतिक भविष्यको जनमत संग्रह हो।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्