एजेन्सी | विश्वका सबैभन्दा धनी व्यक्तिमध्येका एक एलन मस्कले आफ्नो रकेट कम्पनी ‘स्पेसएक्स’ (SpaceX) लाई व्यक्तिगत लाभ र आफ्ना अन्य संकटग्रस्त व्यवसाय बचाउन ‘वित्तीय हतियार’ का रूपमा प्रयोग गरिरहेको खुलासा भएको छ। द न्यूयोर्क टाइम्सले गरेको एक खोजमुलक अनुसन्धानअनुसार मस्कले स्पेसएक्सबाट अर्बौँको सस्तो ऋण लिनेदेखि आफ्ना डुब्न लागेका अन्य कम्पनीमा पैसा खन्याउनेसम्मका काम गर्दै आएका छन्।

मस्कको यो ‘कर्पोरेट’ कार्यशैली र स्पेसएक्समाथिको उनको पकडका केही सनसनीपूर्ण तथ्यहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:

१. बैंक होइन, आफ्नै कम्पनीबाट ५० करोड डलर ऋण

सन् २०१८ मा जब मस्कलाई १० करोड डलर नगद आवश्यक पर्यो, उनी बैंक गएनन्। उनले आफ्नै कम्पनी स्पेसएक्सबाट ऋण लिए। सन् २०१८ देखि २०२१ को बीचमा उनले कूल ५० करोड डलर (करिब ६६ अर्ब नेपाली रुपैयाँ) ऋण लिएका थिए।

• अचाक्ली सस्तो ब्याज: बैंकहरूले ५ प्रतिशतभन्दा बढी ब्याज लिने समयमा मस्कले स्पेसएक्सबाट मात्र १ देखि ३ प्रतिशत ब्याजमा ऋण पाए।
• निजी कम्पनीको फाइदा: सार्वजनिक (Public) कम्पनीहरूमा यसरी आफ्ना हाकिमलाई ऋण दिन कडा प्रतिबन्ध हुन्छ, तर स्पेसएक्स निजी कम्पनी भएकाले मस्कले यसलाई आफ्नो ‘खुत्रुके’ जस्तै चलाउन पाए।

२. डुब्न लागेका कम्पनी बचाउन स्पेसएक्सको प्रयोग

मस्कले केवल आफूलाई मात्र होइन, आफ्ना अन्य ‘फ्लप’ हुन लागेका व्यवसायलाई जोगाउन पनि स्पेसएक्सको ढुकुटी प्रयोग गरेको पाइएको छ:

• टेस्ला (Tesla): सन् २००८ को आर्थिक मन्दीका बेला टेस्ला टाट पल्टिन लाग्दा मस्कले स्पेसएक्सबाट २ करोड डलर झिकेर बचाएका थिए।
• सोलार सिटी (SolarCity): आफ्ना भतिजाहरूको यो कम्पनी ऋणमा डुबेपछि मस्कले स्पेसएक्सको २५ करोड डलरभन्दा बढी रकम यसमा खन्याउन लगाए।

• xAI को खरिद: पछिल्लो समय उनको एआई कम्पनी ‘xAI’ मा धेरै खर्च हुन थालेपछि उनले त्यसलाई स्पेसएक्समार्फत खरिद गराएर वित्तीय भार सारेका छन्।

३. ‘तासको महल’ ढल्न नदिने दाउ

मस्कले एकपटक स्वीकारेका थिए कि उनी टेस्ला, सोलार सिटी र स्पेसएक्सलाई एउटा ‘पिमिरामिड’ जस्तै बनाउन चाहन्छन्, ताकि एउटा तत्व कमजोर हुँदा अर्कोले सहारा देओस्। तर, विश्लेषकहरू यसलाई ‘तासको महल’ (House of Cards) भन्छन्, जहाँ एउटा कम्पनी डुब्दा सबै संकटमा पर्न सक्छन्।

“मस्क एक महान् सेल्सम्यान हुन्, तर उनले जे गरिरहेका छन् त्यो स्पेसएक्सका अन्य लगानीकर्ताहरूको हितमा देखिँदैन।” – प्राध्यापक एन लिप्टन, कोलोराडो विश्वविद्यालय

४. लगानीकर्तामा त्रास र आगामी चुनौती

मस्कको यस्तो मनमौजी कार्यशैलीले स्पेसएक्सका कतिपय ठूला लगानीकर्ताहरू चिन्तित छन्। उनीहरूलाई लाग्छ कि मस्कले सबैको हितभन्दा आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थलाई माथि राखेका छन्।

अब के होला?

अहिले मस्क स्पेसएक्सलाई ‘पब्लिक’ (शेयर बजारमा लैजाने) तयारीमा छन्। यो इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो आइपिओ (IPO) हुने अनुमान छ। तर, कम्पनी सार्वजनिक भएपछि मस्कले अहिलेको जस्तो मनपरी ढङ्गले पैसा चलाउन पाउने छैनन्। उनले वाल स्ट्रिट र कडा सरकारी नियमहरूको सामना गर्नुपर्नेछ।

मुख्य बुँदाहरू: एलन मस्कको ‘वित्तीय साम्राज्य’

मस्कको यो ‘रकेट’ गतिको व्यावसायिक यात्रामा स्पेसएक्स एउटा बलियो इन्जिन त हो नै, तर उनले यसलाई जसरी आफ्नो व्यक्तिगत फाइदाका लागि ‘फ्युल’ गरिरहेका छन्, त्यसले भविष्यमा ठूलो कानुनी र वित्तीय संकट निम्त्याउन सक्ने देखिन्छ।