काठमाडौं : अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आइतबार इरानी झण्डा भएको कार्गो जहाजमा अमेरिकी नौसेनाले आक्रमण गरी कब्जा गरेको बताएका छन् । यो घटना अप्रिल ८ मा घोषणा भएको कमजोर युद्धविरामलाई थप जोखिममा पार्ने देखिएको छ, जुन यो साता सकिँदै छ ।

ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा लेखेका छन्, “यूएसएस स्प्रुएन्स डिस्ट्रोयरले गोली हानेर इन्जिन कोठामा ठूलो प्वाल पार्‍यो र मरिन्सले जहाज कब्जा गरे ।” उनले उक्त जहाज अमेरिकी प्रतिबन्धमा रहेको र “अवैध गतिविधिको इतिहास” भएको दाबी गरे । ट्रम्पले भने, “अब जहाजमा के छ, हामी हेर्दैछौं !”

घटना विवरण

• घटना गल्फ अफ ओमान मा भएको हो, होर्मुज जलडमरूको दक्षिणमा ।
• अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डले सार्वजनिक गरेको भिडियोमा देखिन्छ कि अमेरिकी युद्धपोतले इरानी जहाज ‘तौस्का’ लाई पटक-पटक रोक्न चेतावनी दियो ।
• चेतावनी बेवास्ता गरेपछि MK-45 तोपबाट इन्जिन कोठामा गोली हानियो ।
• घटनापछि मरिन्सले हेलिकप्टरबाट जहाजमा छिरेर कब्जा गरेका छन् ।

इरानी अर्ध-सरकारी मिडिया मेहर न्यूज एजेन्सीले भनेको छ कि इरानी इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) को नौसेना इकाईले अमेरिकी सेनालाई पछि हट्न बाध्य बनाएको छ । इरानले अहिलेसम्म हताहतबारे औपचारिक जानकारी दिएको छैन ।

वार्ताको तयारीसँगै तनाव

आक्रमणको केही घण्टापछि नै ह्वाइट हाउसले उपराष्ट्रपति जेडी भान्स नेतृत्वमा उच्चस्तरीय अमेरिकी टोली पाकिस्तान पठाउने घोषणा गरेको छ । ट्रम्पका प्रमुख सल्लाहकार स्टिभ विटकोफ र जारेड कुशनर पनि टोलीमा रहने छन् । यो अप्रिल ८ पछिको दोस्रो उच्चस्तरीय वार्ता हुनेछ ।

तर इरानी राज्य मिडियाले अझै बैठकमा सहमति नभएको बताएको छ । पाकिस्तानको इस्लामाबादमा आइतबार राति सुरक्षा कडा पारिएको छ र १० हजार अतिरिक्त सुरक्षा फौज तैनाथ गरिने भएको छ ।

होर्मुज जलडमरूमा तनाव चुलिँदो

• इरानले होर्मुज जलडमरूमा आफ्नो नियन्त्रण कडा बनाएको छ र शनिबार दुई भारतीय जहाजमा आक्रमण गरेको थियो ।
• अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा जाने आउने सबै यातायात रोकेको छ ।
• विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल यो जलडमरू हुँदै ओसारपोसार हुन्छ ।

बजारमा प्रभाव

आक्रमणको खबरपछि तेलको मूल्य आकाशिएको छ :

• ब्रेन्ट क्रुड : ६ प्रतिशतभन्दा बढी उकालो लागेर ९६ डलर प्रति ब्यारेल नजिक
• वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट : ८८ डलर प्रति ब्यारेल नजिक

अमेरिकामा पेट्रोलको औसत मूल्य ४.०५ डलर प्रति ग्यालनमा झरेको छ, तर युद्ध सुरु हुनुभन्दा ३६ प्रतिशत महँगो छ ।

ट्रम्पको चेतावनी

ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, “हामी निकै उचित र व्यावहारिक डिल प्रस्ताव गरिरहेका छौं । यदि उनीहरूले यो स्वीकार गरेनन् भने अमेरिकाले इरानका हरेक पावर प्लान्ट र हरेक पुल ध्वस्त पारिदिनेछ ।”

युद्धविराम अप्रिल २२ मा सकिँदै छ । वार्ता असफल भएमा युद्ध पुनः सुरु हुन सक्ने र विश्व अर्थतन्त्रमा थप असर पर्ने जोखिम बढेको छ ।

स्रोत : द न्यूयोर्क टाइम्स, यूएस सेन्ट्रल कमान्ड, इरानी मिडिया