काठमाडौं : अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इजरायलले अमेरिकालाई इरानसँगको युद्धमा तानेको आरोप अस्वीकार गर्दै भनेका छन् कि यदि कसैले कसैलाई बाध्य पारेको हो भने उनी नै इजरायललाई युद्धमा धकेलेका हुन सक्छन्। इरानका ‘पागलहरू’ (lunatics) ले पहिले नै आक्रमण गर्ने तयारी गरेको उनको दाबी छ।

ओभल अफिसमा जर्मनीका चान्सलर फ्रेडरिक मर्जसँगको बैठकका क्रममा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले यो विवादास्पद टिप्पणी गरे। उनले इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले अमेरिकालाई दबाब दिएर युद्धमा तानेको कुरा खारेज गर्दै भने, “होइन, मैले नै उनीहरूको हात बाध्य पारेको हुन सक्छु। हामी यी पागलहरूसँग वार्ता गरिरहेका थियौं, र मेरो विचारमा इरानले पहिले नै आक्रमण गर्न लागेको थियो।”

ट्रम्पको यो भनाइले विदेशमन्त्री मार्को रुबियोको सोमबारको भनाइसँग विरोधाभास सिर्जना गरेको छ। रुबियोले भनेका थिए –इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गर्ने योजना बनाएपछि अमेरिकाले ‘रक्षात्मक’ रूपमा हमला गरेको हो। तर ट्रम्पले मंगलबार यो कुरा अस्वीकार गर्दै इरानको सम्भावित पूर्वआक्रमण रोक्न आफूले निर्णय गरेको बताए।

नेतन्याहुसँग १५ पटक कुराकानी

इजरायली च्यानल १२ को रिपोर्ट अनुसार, आक्रमण सुरु हुनुभन्दा अगाडिका दुई महिनामा ट्रम्प र नेतन्याहुले करिब १५ पटक फोन वार्ता गरेका थिए। ट्रम्पले इरानसँगको अन्तिम आणविक वार्ता असफल हुने निश्चित भएपछि मात्र इजरायलको सैन्य अभियानलाई ‘हरियो बत्ती’ दिएका थिए।

ट्रम्पले इरानको सैन्य क्षमता ‘पूर्ण रूपमा नष्ट’ भएको दाबी गरे। उनले भने, “उनीहरूको नौसेना छैन, हवाईसेना छैन, रडार र हवाई रक्षा सबै नष्ट भइसकेको छ। अब ठूलो स्तरको हमला सुरु हुन्छ। उनीहरूले धेरै दुःख भोग्नुपर्नेछ। हामीसँग असीमित मध्यम र उच्च स्तरका हतियार छन्।”

इरानको नेतृत्व संकट र ‘सबैभन्दा खराब परिदृश्य’

सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह अली खामेनेईको हत्या भएपछि इरानको नयाँ नेतृत्वबारे ट्रम्पले चिन्ता व्यक्त गरे। उनले भने, “हामीले सोचेका धेरैजसो सम्भावित नेताहरू मरेका छन्। अब अर्को समूह पनि मरेको रिपोर्ट छ। सबैभन्दा खराब अवस्था भनेको नयाँ नेताले पनि पुरानै जस्तै खराब हुनु हो। हामी इरानका जनतालाई फिर्ता ल्याउने कोही चाहन्छौं।”

पूर्व शाहका छोरा रेजा पहलवीबारे सोध्दा ट्रम्पले उनलाई ‘राम्रो व्यक्ति’ भने तर इरानभित्र बस्ने कोही उपयुक्त हुने बताए। उनले इरानी विपक्षीहरूलाई अहिले सडकमा ननिस्कन चेतावनी दिए, “प्रदर्शन गर्नु छ भने अहिले नगर्नुहोस्।”

युद्धको औचित्य र वैश्विक प्रतिक्रिया

ट्रम्पले इरानसँग कूटनीतिक वार्ता अब ‘ढिलो’ भइसकेको बताए। उनले तेल मूल्य केही समय बढे पनि युद्धपछि ‘पहिलेभन्दा कम’ हुने दाबी गरे। युरोपेली सहयोगीहरू ब्रिटेन र स्पेनमाथि आलोचना गर्दै ट्रम्पले स्पेनसँग व्यापार रोक्ने धम्की दिए। ब्रिटिश प्रधानमन्त्री कीर स्टार्मरलाई ‘विन्स्टन चर्चिल होइन’ भने।

जर्मनीका चान्सलर मर्जले युद्ध चाँडो समाप्त हुनुपर्नेमा जोड दिए, यसले विश्व अर्थतन्त्रलाई क्षति पुर्‍याइरहेको बताए।

यो युद्ध चौथो दिनमा प्रवेश गर्दा इरानमा सैन्य लक्ष्यहरू नष्ट भइरहेका छन् तर नागरिक क्षति र क्षेत्रीय अस्थिरता बढ्दै गएको छ। ट्रम्प प्रशासनको युद्धको औचित्य फेरि फेरि परिवर्तन हुँदा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा शंका बढेको छ। नेपालजस्ता देशहरूमा बस्ने लाखौं कामदारहरूको सुरक्षा अझै जोखिममा छ।