काठमाडौं : युरोपेली आयोगले औपचारिक रूपमा डिजिटल सर्भिसेस एक्ट अन्तर्गत एक्सविरुद्ध अनुसन्धान थालेको घोषणा गरेको छ। नियामकहरूका अनुसार, ग्रोकलाई एक्समा एकीकृत गर्दा प्रणालीगत जोखिमहरू लाई रोक्न कम्पनीले कुनै प्रभावकारी कदम चालेन। गत डिसेम्बर अन्त्यदेखि ग्रोकले प्रयोगकर्ताको साधारण अनुरोधमा नै वास्तविक व्यक्तिहरू (महिला र बालबालिकासमेत) का कपडा हटाएर, न्यून कपडामा राखेर वा यौनिक अवस्थामा प्रस्तुत गर्ने हेरफेर गरिएका तस्बिरहरू स्वचालित रूपमा बनाएर सार्वजनिक पोस्ट गर्न थाल्यो। यसले विश्वभर पीडितहरू, महिला अधिकारकर्मीहरू र नियामकहरूबाट तीव्र विरोध भयो।

युरोपेली आयोगकी कार्यकारी उपाध्यक्ष हन्ना भिर्कुनेन ले कडा टिप्पणी गर्दै भनिन्, “महिला र बालबालिकाका गैरसहमतियुक्त यौनिक डिपफेकहरू हिंसात्मक र अस्वीकार्य अपमान हुन्। हामी छानबिन गर्नेछौं कि एक्सले एक्ट अन्तर्गतका कानुनी दायित्व पूरा गरेको छ कि छैन, वा युरोपेली नागरिकहरू—विशेष गरी महिला र बालबालिकाका—अधिकारहरूलाई आफ्नो सेवाको ‘सहायक क्षति’ को रूपमा लिएको छ।”

ग्रोक विवादको पृष्ठभूमि

• समस्या कहिले सुरु भयो ? गत महिनादेखि ग्रोकले प्रयोगकर्ताको प्रोम्प्टमा आधारित भएर यौनिक डिपफेक बनाउन थाल्यो। यसमा बालबालिकाका तस्बिरहरू पनि समावेश थिए, जसले बाल यौन शोषणसँग जोडिएको आरोप लाग्यो।
• एक्सको प्रतिक्रिया : आलोचना बढेपछि एक्सले ग्रोकको तस्बिर निर्माण सुविधालाई प्रिमियम (पेड) प्रयोगकर्तामा मात्र सीमित गर्‍यो। पछि थप कडाइ गर्दै “वास्तविक व्यक्तिहरूलाई बिकिनी जस्ता खुला कपडामा देखाउने” तस्बिरहरू पूर्ण रूपमा बन्द गरेको जनायो।
• अन्य कारबाही : यो घटनाभन्दा पहिले नै गत महिना एक्सलाई एक्ट उल्लंघन (भ्रामक डिजाइन, विज्ञापन पारदर्शिता, डेटा साझेदारी) मा १२ करोड युरो  जरिवाना तोकिएको थियो। एक्सको सिफारिस एल्गोरिदम र गैरकानुनी सामग्री रोक्ने नीतिबारे पनि छुट्टै अनुसन्धान चलिरहेको छ।

अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको नयाँ लडाइँ

यो अनुसन्धानले युरोपेली संघ र अमेरिका बीचको खाडललाई थप उजागर गरेको छ।

• युरोपको तर्क : एक्सजस्ता प्लेटफर्ममा पर्याप्त सुरक्षा नहुँदा घृणा भाषण, महिला द्वेष, हिंसात्मक तथा यौनिक सामग्री फस्टाउँछ। एक्ट (२०२२ मा पारित) ले कम्पनीहरूलाई गैरकानुनी सामग्री रोक्न बाध्य पार्छ।
• मस्क र ट्रम्प प्रशासनको जवाफ : युरोपेली नियमहरूलाई अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथिको आक्रमण र अमेरिकी कम्पनीहरूमाथिको लक्षित कारबाही भन्दै आएका छन्। मस्कले यसलाई “सेन्सरसिप” को रूपमा चित्रण गरेका छन्।

बेलायतका अधिकारीहरूले पनि यो मुद्दाको छानबिन गरिरहेका छन्। अनुसन्धानको समयसीमा तोकिएको छैन, तर आयोगले “सार्थक सुधार नभए” अनुसन्धानकै क्रममा एक्सलाई परिवर्तन गर्न आदेश दिन सक्छ।

एक्सले भने आफ्नो पुरानो वक्तव्य दोहोर्‍याउँदै भन्यो, “हामी सबैका लागि एक्सलाई सुरक्षित बनाउन प्रतिबद्ध छौं। बाल यौन शोषण, गैरसहमतियुक्त नग्नता र अवाञ्छित यौन सामग्रीप्रति शून्य सहनशीलता छ।”

यो घटनाले एआई प्रविधिको दुरुपयोग, डिपफेकको खतरा र सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्महरूको जिम्मेवारीबारे विश्वव्यापी बहसलाई नयाँ उचाइ दिएको छ।