काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गरेको पछिल्लो सन्देशले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक वृत्तमा नयाँ चर्चा सुरु गरेको छ। ट्रम्पले इरानसँग हुन लागेको सम्भावित समझदारीलाई ऐतिहासिक उपलब्धि भन्दै यसले इरानको परमाणु हतियार कार्यक्रमलाई पूर्ण रूपमा रोक्ने दाबी गरेका छन्।

ट्रम्पले आफ्नो सन्देशमा पूर्व राष्ट्रपति बाराक ओबामाको कार्यकालमा भएको इरान परमाणु सम्झौताको कडा आलोचना गरेका छन्। उनका अनुसार उक्त सम्झौताले इरानलाई परमाणु हतियार निर्माण गर्ने बाटो सहज बनाएको थियो। तर आफ्नो प्रशासनले तयार पारेको नयाँ समझदारीले भने इरानलाई परमाणु हतियार प्राप्त गर्ने कुनै सम्भावना नरहने गरी व्यवस्था गर्ने उनको दाबी छ।

‘परमाणु हतियारतर्फको बाटो बन्द हुनेछ’

ट्रम्पले आफ्नो सन्देशमा इरान अब परमाणु हतियार बनाउन इच्छुक नरहेको उल्लेख गरेका छन्। उनले इरानले न त विकासमार्फत, न त खरिदमार्फत र न कुनै अन्य माध्यमबाट परमाणु हतियार प्राप्त गर्न सक्ने अवस्था रहने बताएका छन्।

उनले प्रस्तावित समझदारीलाई ‘परमाणु हतियारविरुद्धको बलियो पर्खाल’ को संज्ञा दिएका छन्। ट्रम्पका अनुसार यो समझदारी लागू भएपछि इरानको परमाणु कार्यक्रममाथि कडा निगरानी रहनेछ।

होर्मुज जलडमरूमध्य खुल्ने दाबी

ट्रम्पले समझदारीमा हस्ताक्षर भएलगत्तै होर्मुज जलडमरूमध्य सबै देशका जहाजका लागि खुला हुने दाबी गरेका छन्।

विश्व ऊर्जा व्यापारको महत्वपूर्ण मार्ग मानिने होर्मुज जलडमरूमध्यबाट दैनिक ठूलो परिमाणमा कच्चा तेल र ग्यास ढुवानी हुने गर्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा अमेरिका–इरान तनावका कारण यो क्षेत्र पटक–पटक अन्तर्राष्ट्रिय चिन्ताको विषय बनेको थियो।

विश्लेषकहरूका अनुसार यदि जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आयो भने विश्व ऊर्जा बजारमा सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ।

ओबामा प्रशासनमाथि आरोप

ट्रम्पले आफ्नो सन्देशमा ओबामा प्रशासनले इरानलाई अर्बौं डलर उपलब्ध गराएको आरोपसमेत लगाएका छन्। उनले नयाँ समझदारीमा कुनै प्रत्यक्ष आर्थिक भुक्तानी नहुने बताएका छन्।

उनका अनुसार अमेरिका र इरानबीचको सम्बन्ध अघिल्ला प्रशासनको तुलनामा फरक र सकारात्मक दिशामा अघि बढिरहेको छ।

सैन्य विकल्पको संकेत

ट्रम्पले सन्देशमा शान्तिपूर्ण समाधानप्रति आशावादी रहेको उल्लेख गरे पनि आवश्यक परे अमेरिकासँग अन्य विकल्पहरू पनि रहेको चेतावनी दिएका छन्।

उनले इरानको भूमिगत परमाणु संरचनाबारे उल्लेख गर्दै अमेरिकी सेनाको क्षमताको प्रशंसा गरेका छन्। यद्यपि उनले प्राथमिकता भने कूटनीतिक समाधानमै रहेको बताएका छन्।

मध्यपूर्वमा नयाँ समीकरणको संकेत

ट्रम्पको यो अभिव्यक्तिलाई मध्यपूर्वको बदलिँदो राजनीतिक वातावरणसँग जोडेर हेरिएको छ। यदि प्रस्तावित समझदारी सफलतापूर्वक कार्यान्वयन भयो भने अमेरिका–इरान सम्बन्धमा नयाँ अध्याय सुरु हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

यसले क्षेत्रीय तनाव कम गर्न, ऊर्जा आपूर्ति सहज बनाउन र दीर्घकालीन स्थायित्व कायम गर्न सहयोग पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। तर समझदारीका अन्तिम सर्त, कार्यान्वयन प्रक्रिया र दुवै पक्षको प्रतिबद्धता स्पष्ट नभएसम्म यसको वास्तविक प्रभावबारे निश्चित निष्कर्ष निकाल्न भने कठिन रहेको विज्ञहरू बताउँछन्।

विश्वको ध्यान वासिङ्टन र तेहरानतर्फ

ट्रम्पको पछिल्लो सन्देशपछि अमेरिका र इरानबीचको वार्ताप्रक्रियाप्रति अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको चासो बढेको छ। सम्भावित समझदारीले केवल दुई देशबीचको सम्बन्ध मात्र होइन, सम्पूर्ण मध्यपूर्वको सुरक्षा, विश्व ऊर्जा बजार र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा समेत दूरगामी प्रभाव पार्न सक्ने भएकाले यसको परिणामलाई विश्वभर नजिकबाट हेरिएको छ।