वासिङ्टन डीसी /विश्व व्यापारको लाइफलाइन मानिने पनामा नहर मा चिनियाँ प्रभावलाई लिएर अमेरिका र पाँच ल्याटिन अमेरिकी राष्ट्रहरूले एक दुर्लभ र शक्तिशाली संयुक्त विज्ञप्ति जारी गरेका छन्।

बोलिभिया, कोस्टा रिका, गुयाना, पाराग्वे, त्रिनिदाद एण्ड टोबागो र संयुक्त राज्य अमेरिकाले सामूहिक रूपमा चीनको “लक्षित आर्थिक दबाब” को कडा निन्दा गरेका छन्। यो विज्ञप्तिले विशेष गरी पनामाको झण्डावाहक जहाजहरूमाथि पछिल्लो समय चीनले गरिरहेको व्यवहारलाई मुख्य मुद्दा बनाएको छ।

विवादको मुख्य कारण: रणनीतिक बन्दरगाहहरू

यस कूटनीतिक मुठभेडको मुख्य जड पनामाको सर्वोच्च अदालतको एउटा फैसला हो। अदालतले पनामा नहरका दुई अत्यन्त महत्त्वपूर्ण टर्मिनलहरू— बाल्बोआ (Balboa) र क्रिस्टोबल (Cristóbal) सम्बन्धी मुद्दामा फैसला सुनाएको थियो। यी दुई टर्मिनलहरू नहरको दुवै छेउमा अवस्थित रणनीतिक नाकाहरू हुन्।

रिपोर्टका अनुसार, चीनले यी टर्मिनलहरूमा आफ्नो पकड गुम्ने डरले पनामाको झण्डावाहक जहाजहरूमाथि व्यावसायिक दबाब सिर्जना गरेर प्रतिशोध लिइरहेको छ। पनामाको झण्डा विश्व व्यापारको ठूलो हिस्सा बोक्ने जहाजहरूले प्रयोग गर्छन्, जसका कारण चिनियाँ कदमले विश्वव्यापी आपूर्ति श्रृङ्खलामा असर पर्न सक्ने देखिएको छ।

बोलिभियाको साथ: वासिङ्टनको ठूलो कूटनीतिक सफलता

यस संयुक्त विज्ञप्तिमा बोलिभियाको हस्ताक्षर सबैभन्दा आश्चर्यजनक मानिएको छ। वर्षौंदेखि लिथियम खानी र पूर्वाधार विकासका लागि बेइजिङसँग नजिकिएको बोलिभियाले यसपटक अमेरिकाको पक्ष लिनुले ल्याटिन अमेरिकामा वासिङ्टनको प्रभाव पुनः मजबुत हुँदै गएको सङ्केत गर्दछ।

ट्रम्पको ‘चेस बोर्ड’ र पनामा नहर

पनामा नहरमाथि नियन्त्रण कायम गर्ने विषय राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका लागि उनको पहिलो कार्यकालदेखि नै प्राथमिकताको विषय थियो। बाल्बोआ र क्रिस्टोबल टर्मिनलहरूमा चीनको पकडलाई ट्रम्पले सधैं “नहर फिर्ता लिने” आफ्नो एजेन्डाको बाधाका रूपमा हेर्दै आएका थिए। आजको यो घोषणा त्यही अडानको औपचारिक र कूटनीतिक रूप हो, जसमा अब ६ वटा राष्ट्रहरूको सार्वजनिक समर्थन जुटेको छ।

बहुपक्षीय भू-राजनीतिक रणनीति

इरानसँगको युद्धले अमेरिकी सैन्य क्षमतामा दबाब परिरहेका बेला, क्युवा र पनामामा चालिएका यी कदमहरूले ट्रम्प प्रशासन रक्षात्मक नभई आक्रामक रूपमा अघि बढिरहेको देखाउँछ।

होर्मुजदेखि मलाक्का, र क्यारिबियनदेखि मध्य अमेरिकासम्मका व्यापारिक नाकाहरूमा (Chokepoints) आफ्नो नियन्त्रण र प्रभाव पुनः स्थापित गर्न अमेरिकाले ‘स्पिड चेस’ (Speed Chess) खेलिरहेको देखिन्छ। यो संयुक्त विज्ञप्ति ल्याटिन अमेरिकामा चिनियाँ प्रभावलाई नियन्त्रण गर्ने अमेरिकाको एक वर्ष लामो गुप्त प्रयासको सफल नतिजा हो।