काठमाडौं(अन्तराष्ट्रिय मिडियाको सहयोगमा): अमेरिका र इरानबीच दशकौँदेखि जारी शत्रुतापूर्ण सम्बन्धबीच शनिबार पाकिस्तानको राजधानी इस्लामाबादमा ऐतिहासिक प्रत्यक्ष वार्ता सम्पन्न भएको छ। जेडी भान्सको नेतृत्वमा रहेको अमेरिकी टोलीले मोहम्मद बागेर गालिबाफसहितका उच्चस्तरीय इरानी वार्ताकारहरूसँग आमनेसामने छलफल गरेको पुष्टि अमेरिकी ह्वाइट हाउस र इरानी अधिकारीहरूले गरेका छन्। पाकिस्तानको मध्यस्थतामा भएको यो भेट १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिपछि पहिलोपटक भएको उच्च तहको प्रत्यक्ष वार्ता मानिएको छ।

एक महिनाभन्दा लामो युद्धपछि शान्ति स्थापना गर्ने उद्देश्यसहित सुरु भएको यो वार्ता अत्यन्त संवेदनशील मोडमा पुगेको छ। गत मंगलबार अमेरिका र इरानबीच दुई साताका लागि अस्थायी युद्धविराम भएको थियो, जसले युद्धलाई केही समयका लागि रोकेको छ। तर यो युद्धविराम अझै पनि अत्यन्त नाजुक अवस्थामा रहेको छ। विशेषगरी, लेबननमा इजरायलले जारी राखेको सैन्य कारबाहीले वार्तामा थप जटिलता सिर्जना गरेको छ। इरान समर्थित सशस्त्र समूह हिजबुल्लाहविरुद्ध इजरायलको आक्रमण जारी रहँदा तेहरान असन्तुष्ट देखिएको छ।

यसैबीच, डोनाल्ड ट्रम्पले माग गरे पनि इरानले हर्मुज जलडमरूमध्यमाथि आफ्नो नियन्त्रण कायम राखेको छ। विश्वको करिब पाँचौँ भाग ऊर्जा आपूर्ति यही मार्गबाट हुने भएकाले यसको अवरोधले विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर परेको छ। इरानले जहाजहरूलाई शुल्क तिरेर मात्रै आवतजावत गर्न दिने संकेत गरेपछि तनाव अझ बढेको छ।

पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शेहबाज शरीफले यस वार्तालाई “निर्णायक क्षण (make or break moment)” को संज्ञा दिएका छन्। उनका अनुसार, यो संवाद सफल भएमा मात्र दीर्घकालीन शान्तिको आधार निर्माण हुन सक्छ। तर वार्तामा दुवै पक्षले आफ्नो-आफ्नो ‘रेड लाइन’ स्पष्ट राखेका कारण सहमति हासिल गर्न कठिन देखिएको छ। विशेषगरी इरानको आणविक कार्यक्रमबारे गहिरो मतभेद कायम छ।

फेब्रुअरी अन्त्यतिर अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि संयुक्त आक्रमण गर्दै त्यहाँका उच्चस्तरीय नेताहरूलाई मार्ने र शासन परिवर्तनको प्रयास गरेको आरोप लाग्दै आएको छ। त्यसको जवाफमा इरानले पनि प्रतिकारात्मक आक्रमण सुरु गरेपछि द्वन्द्व मध्यपूर्वभर फैलिएको थियो। यसले विश्व ऊर्जा बजार, आपूर्ति श्रृंखला र समग्र अर्थतन्त्रमा ठूलो धक्का दिएको छ।

वार्ताअघि बोल्दै उपराष्ट्रपति भान्सले आशावादी तर सतर्क धारणा व्यक्त गरेका थिए। उनले भने, “मलाई लाग्छ, यो सकारात्मक हुन सक्छ,” तर साथै चेतावनी दिँदै थपे, “यदि इरानले हामीलाई छल्ने प्रयास गर्छ भने, हाम्रो वार्ता टोली त्यसप्रति सहज हुने छैन।”

यसबीच, लेबननमा जारी युद्धले शान्ति प्रक्रियालाई कमजोर बनाउने खतरा देखिएको छ। इजरायलले दक्षिण लेबननमा निरन्तर हवाई आक्रमण जारी राखेको छ, जसले युद्धविरामको भावना विपरीत स्थिति सिर्जना गरेको इरानको आरोप छ। यद्यपि, केही दिनयता राजधानी बेरुतमा प्रत्यक्ष आक्रमण भने रोकिएको बताइएको छ।

वार्तामा सहभागी टोलीहरू पनि उच्चस्तरीय छन्। अमेरिकी टोलीमा विशेष दूत स्टीभ विटकोफ, जारेड कुशनर लगायत सुरक्षा तथा एशिया मामिलाका विज्ञहरू सहभागी छन्। इरानतर्फ विदेशमन्त्री अब्बास अराघची लगायत वरिष्ठ नेताहरू सहभागी छन्।

युद्धको मानवीय मूल्य पनि भयावह छ। मानवअधिकार समूहहरूका अनुसार इरानमा हालसम्म कम्तीमा १,७०० भन्दा बढी सर्वसाधारण मारिएका छन् भने लेबननमा झन्डै २,००० मानिसले ज्यान गुमाएका छन्। इजरायल, खाडी क्षेत्र र अमेरिकी सेनामा पनि मृत्युको संख्या बढ्दो छ। लाखौँ मानिस विस्थापित भएका छन्।

यसैबीच, विश्व शक्तिहरूको भूमिकाले द्वन्द्वलाई अझ जटिल बनाएको संकेतहरू देखिएका छन्। अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूले चीनले इरानलाई सम्भावित रूपमा सैन्य सामग्री उपलब्ध गराउन सक्ने आकलन गरेका छन् भने रूसले उपग्रह सूचना र अन्य सहयोग प्रदान गरेको बताइएको छ। यद्यपि चीनले यस्ता आरोप अस्वीकार गरेको छ।

समग्रमा, इस्लामाबादमा सुरु भएको यो वार्ता केवल दुई देशबीचको संवाद मात्र नभई विश्व शक्ति सन्तुलन, ऊर्जा सुरक्षा, र मध्यपूर्वको भविष्य निर्धारण गर्ने निर्णायक प्रक्रिया बनेको छ। अहिले सबैको नजर यसैमा छ—के यो वार्ताले स्थायी शान्तिको बाटो खोल्छ, वा केवल अस्थायी युद्धविराममै सीमित रहन्छ।