वासिङ्टन/तेहरान । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानका विद्युत् प्लान्टमा आक्रमण गर्ने आफ्नो कडा धम्की सोमबार फिर्ता लिएका छन् । उनले इरानी अधिकारीहरूसँग “उत्पादनमूलक वार्ता” सुरु भएको भन्दै आक्रमण ५ दिनका लागि स्थगित गरेको घोषणा गरेका छन् । तर अमेरिकी तथा इरानी अधिकारीहरूले भने यी वार्ता अझै प्रारम्भिक चरणमा रहेको र कुनै ठोस प्रगति नभएको स्पष्ट पारेका छन् ।

ट्रम्पले शनिबार इरानलाई ४८ घण्टाको अल्टिमेटम दिएका थिए – होर्मुज स्ट्रेट पूर्ण रूपमा खोल्नुपर्ने, नत्र अमेरिकाले इरानका विद्युत् प्लान्टहरू “नष्ट” गर्ने । सोमबार मध्यरात्रीसम्म यो डेडलाइन सकिन लाग्दा ट्रम्पले अचानक “५ दिनको पज” घोषणा गरे ।

ट्रम्पले भने, “हामी ५ दिनको अवधि दिँदैछौं । यदि यो राम्रोसँग अगाडि बढ्यो भने युद्धको समाधान हुनेछ । अन्यथा हामी बमबारी जारी राख्नेछौं ।” उनले आफ्ना ज्वाइँ जared कुश्नर र विशेष दूत स्टिभ विट्कोफले इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराग्चीसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेको बताए ।

वार्ता के हो ?

अमेरिकी तथा इरानी अधिकारीहरूका अनुसार पछिल्ला केही दिनमा मध्यस्थहरू मार्फत र प्रत्यक्ष सन्देश आदानप्रदान भएको छ । इरानले अस्थायी युद्धविराम होइन, दिगो शान्ति सम्झौता चाहेको बताएको छ । यसमा अमेरिका र इजरायलबाट भविष्यमा आक्रमण नहुने ग्यारेन्टी र आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने माग समावेश छ ।

तर ट्रम्पले अझै इरानको आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा रोक्ने, सबै युरेनियम स्टकपाइल नष्ट गर्ने र होर्मुज स्ट्रेट खोल्ने माग कायम राखेका छन् । यी माग इरानले पहिलेदेखि नै अस्वीकार गर्दै आएको छ ।

इरानको प्रतिक्रिया

इरानी अधिकारीहरूले सार्वजनिक रूपमा कुनै वार्ता नभएको दाबी गरेका छन् । इरानी संसद् सभामुख मोहम्मद बागेर गालिबाफले सामाजिक सञ्जालमा लेखे, “ट्रम्पले अमेरिका र इजरायल फसेको दलदलबाट बच्न यस्तो बयान दिएका हुन् ।” इरानी राज्य प्रसारक IRIB ले भने, “ट्रम्प इरानको जवाफको डरले ४८ घण्टाको अल्टिमेटमबाट पछि हटेका हुन् ।”

इजरायलको अडान कडा इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले ट्रम्पसँग कुराकानी भएको बताए पनि इजरायलले इरानको मिसाइल तथा आणविक कार्यक्रममा आक्रमण जारी राख्ने स्पष्ट पारे । उनले हालै इरानमा “दुई आणविक वैज्ञानिकलाई मारिएको” समेत खुलासा गरे ।

होर्मुज स्ट्रेट अझै बन्द होर्मुज स्ट्रेट (विश्व तेल आपूर्तिको २०% मार्ग) अझै प्रभावकारी रूपमा बन्द छ । यसले तेल तथा ग्यास मूल्य ४०% सम्म बढाएको छ, जुन १९७३ र १९७९ को तेल संकटभन्दा पनि ठूलो हो । ट्रम्पले स्ट्रेट “चाँडै खुल्ने” र “साझा नियन्त्रण” मा रहने बताएका छन् ।

ट्रम्पको रणनीति

ट्रम्पले यो प्रारम्भिक सम्पर्कलाई ‘अफ-र्याम्प’ को रूपमा प्रयोग गरेका छन् । यदि उनले विद्युत् प्लान्टमा आक्रमण गरे भने खाडीका सहयोगी देशहरू (जसले युद्ध फैलिन नदिन खोजिरहेका छन्) माथि इरानको जवाफी आक्रमण हुन सक्छ । तर धम्कीबाट पछि हट्दा कमजोर देखिने डर पनि थियो ।

अन्तर्राष्ट्रिय संकट समूहका इरान विशेषज्ञ अली भाएजले भने, “ऊर्जा पूर्वाधारमा नआक्रमण गर्नु सानो कुरा हो । युद्धविराम, युरेनियम स्टकपाइल र स्ट्रेट खोल्ने विषयमा अझै ठूलो दूरी छ ।”

के हुन्छ अब ?

५ दिनको यो ‘पज’ ले कूटनीतिक प्रयासलाई केही समय दिएको छ । पाकिस्तान, टर्की र इजिप्टले मध्यस्थता प्रस्ताव गरेका छन् । तर कुनै बैठकको मिति तय भइसकेको छैन ।

ट्रम्पको यो कदमले ऊर्जा बजारमा केही राहत दिएको छ, तर ठोस प्रगति नभएसम्म तनाव कायमै रहनेछ । युद्ध तीन हप्ताभन्दा बढी भइसकेको छ र दुवै पक्षले एकअर्कालाई ठूलो क्षति पुर्‍याइसकेका छन् । अब वार्ता सफल हुन्छ कि फेरि बमबारी ? विश्वको नजर यहीतिर छ ।

न्यूयोर्क टाइम्समा आधारित