निकारागुआको लागूऔषधविरोधी सहयोगले ट्रम्पको क्रोधबाट शासन जोगाउँदैछ।
निकारागुआका सह–अध्यक्षहरू ड्यानियल ओर्तेगा र उनकी पत्नी रोसारियो मुरिलोले यस वर्ष डोनाल्ड ट्रम्पको ध्यानबाट काफी हदसम्म बच्न सफल भएका छन्। ट्रम्पको पहिलो प्रशासनले तिनीहरूको शासनलाई भेनेजुएला र क्युबासँगै ूतानाशाहीको त्रिकोणू को हिस्सा भनेर चित्रण गरेको थियो।

राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पश्चिमी गोलार्धमा भेनेजुएलाबाहेक अन्य धेरै लक्ष्यहरूमा ध्यान केन्द्रित गरेका छन् — मेक्सिकोका लागूऔषध कार्टेलदेखि क्युबाको राजनीतिक मुद्दासम्म।
तर एउटा देश ट्रम्पको सूचीबाट आश्चार्यजनक रूपमा हराइरहेको छः निकारागुआ।
यो देश एउटा होइन, दुई जना तानाशाहबाट शासित छ। विपक्षीहरूलाई निर्वासन, जेल वा अन्य तरिकाले दबाइएको छ कि ‘पूर्णतावादी’ शब्द नै लागू हुन्छ। पहिलो ट्रम्प प्रशासनले यसलाई क्युबा र भेनेजुएलासँगै ‘तानाशाहीको त्रिकोण; मा राखेको थियो।
तर दोस्रो ट्रम्प प्रशासनमा यसबारे मुस्किलले उल्लेख भएको छ।
यो स्थिति कुनै पनि बेला बदलिन सक्छ, तर अहिले निकारागुआ क्षेत्रमा ईर्ष्यालाग्दो अवस्थामा छ। यसले प्रश्न उठाउँछः मनाग्वाको शासनले ट्रम्पको क्रोधबाट बच्न के सही गरिरहेको छ ? यसमा के छ जुन अरूसँग छैन ? वा के छैन ? र निकारागुआको यो अनुपस्थितिले ट्रम्पको ठूला उद्देश्यहरूबारे के भन्छ ?
वर्तमान तथा पूर्व सरकारी अधिकारीहरू र कार्यकर्ताहरूले विभिन्न व्याख्या दिएका छन्। जसमध्ये मुख्य छन्ः शासनले लागूऔषध तस्करीविरुद्ध स्मार्ट कदम चालेको छ, ट्रम्पले लोभ गर्ने प्राकृतिक स्रोतहरूको कमी छ, र अमेरिकामा ठूलो संख्यामा आप्रवासी छैनन्।
यी उत्तरहरूले बलियो प्रमाण दिन्छन् कि ट्रम्पको पश्चिमी गोलार्ध वा अन्यत्रका कार्यहरू दबिएका मानिसहरूलाई मद्दत गर्नेभन्दा बढी अमेरिकी भौतिक हितमा केन्द्रित छन्।
‘निकारागुआबाट सिकाइ यो होः धेरै महत्वपूर्ण नबन, वाशिङ्टनलाई लज्जित नबनाऊ र घरेलु राजनीतिक मुद्दा नबनू भने जो बाइडेनका पूर्व ल्याटिन अमेरिका सहयोगी जुआन गन्जालेजले भने। ‘लोकतन्त्र वा मानव अधिकारमा चासो नराख्ने प्रशासनका लागि यो अधिनायकवादीहरूको लागि प्रभावकारी बाँच्ने रणनीति हो।’
केही निकारागुआ विपक्षी नेताहरू आशावादी छन्। ट्रम्प कुनै कुरामा निरन्तर हुँदैनन्। उनी अहिले इरानमा बमबारीको धम्की दिइरहेका छन् किनकि उनी अन्यायपूर्ण शासनविरुद्ध प्रदर्शनकारीहरूसँग उभिएका छन् (यद्यपि तेल भएको देशसँग)। त्यसैले सायद निकारागुआतर्फ पनि क्रोध निर्देशित होला ?
‘निकारागुआ अहिलेको बहसको केन्द्रमा नभए पनि यसको अर्थ यो अप्रासंगिक छ भन्ने होइनू भने निर्वासित निकारागुआ राजनीतिज्ञ फेलिक्स माराडियागाले। ‘यसको अर्थ अमेरिकाको भूराजनीतिक चासो अहिले अन्यत्र छ।’
निकारागुआ ७० लाख जनसंख्या भएको मध्य अमेरिकी देश हो जसलाई ड्यानियल ओर्तेगा र रोसारियो मुरिलोले चलाइरहेका छन् — एक जोडीले ‘पावर जोडी’ शब्दलाई शाब्दिक रूपमा प्रयोग गरेका छन्। उनीहरू सह–अध्यक्ष हुन्। वर्षौंदेखि चुनाव धाँधली गरेका छन्, सरकारका अन्य अंगहरूमा नियन्त्रण कब्जा गरेका छन्, विपक्षीलाई कुचलेका छन् र आफ्ना सन्तानहरूलाई उत्तराधिकारी बनाउने तयारीमा छन्। यो एक पूर्व सान्दिनाष्टा क्रान्तिकारी जोडीको लागि विचित्र यात्रा हो जसले पहिले राजवंशीय तानाशाहीविरुद्ध लडेका थिए।
लाखौं निकारागुआ नागरिक गरिबीबाट भागेका छन्, केही अमेरिकातर्फ। शासनले रुस, चीन र अन्य अमेरिकी विरोधीहरूसँग सम्बन्ध मजबुत बनाएको छ भने वाशिङ्टनसँग तनावपूर्ण छ। निकारागुआसँग अमेरिकासँग स्वतन्त्र व्यापार सम्झौता छ तर मानव अधिकार दमन, लोकतन्त्र क्षय र रुससँगको सम्बन्धका कारण अमेरिकी प्रतिबन्ध, ट्यारिफ र सजाय भोगिरहेको छ। वर्तमान ट्रम्प प्रशासनले पनि यस्ता कदम चालेको छ तर शासन झुकेको छैन। निकारागुआ अधिकारीहरूले टिप्पणी गरेनन्।
ट्रम्पका लागि निकारागुआ कम प्राथमिकतामा पर्ने केही कारणहरू छन्ः

भेनेजुएलाजस्तो तेलको प्रमुख स्रोत होइन (ट्रम्पले सबैभन्दा लोभ गर्ने स्रोत)। सुन छ तर पर्याप्त छैन।
अमेरिकामा ठूलो संख्यामा आप्रवासी पठाउँदैन।
ट्रम्पले सीमा लगभग बन्द गरिसकेका छन्। पानामाजस्तो विश्व व्यापारका लागि महत्वपूर्ण नहर छैन (यद्यपि कहिलेकाहीँ निर्माणको चर्चा हुन्छ)।

निकारागुआले लागूऔषध तस्करी नियन्त्रणमा कदम चालेर ट्रम्प र उनको टोलीलाई खुसी पारिरहेको हुन सक्छ। व्हाइट हाउसका एक अधिकारीले भने, ‘निकारागुआ हामीसँग लागूऔषध तस्करी रोक्न र आफ्नो क्षेत्रमा अपराधी तत्वहरूसँग लड्न सहयोग गरिरहेको छ।‘ यो संवेदनशील राष्ट्रिय सुरक्षाको विषय भएकाले अधिकारीको नाम गोप्य राखियो।
यो सहयोग कसरी भइरहेको छ भन्ने पुष्टि गर्न गाह्रो छ। गत वर्ष तनावको रिपोर्ट थियो। मार्चमा संघीय रिपोर्टले भनेको थियो कि अमेरिकाले २०२५ मा निकारागुआमा DEA (Drug Enforcement Administration) कार्यालय बन्द गर्नेछ किनकि निकारागुआका एजेन्सीहरूबाट सहयोग कमी छ। तर पछिल्लो समय सहयोग बढेको हुन सक्छ। लागूऔषधमा अमेरिका–निकारागुआ सहयोग वर्षौंदेखि उतारचढावपूर्ण छ।
जस्तोसुकै भए पनि, निकारागुआ लागूऔषध तस्करीको प्रमुख हब होइन जस्तो मेक्सिको जस्ता ट्रम्पको क्रोधमा परेका देशहरू।
केही विपक्षी कार्यकर्ताहरूले भेनेजुएलाका नेता निकोलास मदुरोविरुद्ध अमेरिकी कानुनी कदमले मनाग्वा–काराकासबीच लागूऔषध तस्करीको लिङ्क उजागर गर्ने आशा गरेका थिए। २०२० को मदुरोविरुद्ध अभियोगमा निकारागुआको उल्लेख थियो। तर जनवरी ३ मा मदुरो पक्राउ परेपछि नयाँ अभियोगमा निकारागुआको उल्लेख छैन।
विपक्षीहरू आशा गर्छन् कि मदुरोको मुद्दामा यो विषय आउला। तर मेरो बुझाइमा ओर्तेगा र मुरिलोले अमेरिकासँग पर्याप्त सहयोग गरेका छन् जसले प्रशासनलाई अहिले नरम बन्न अनुमति दिएको छ।
यसले पनि मद्दत गर्छ कि ओर्तेगा र मुरिलोले वाशिङ्टनविरुद्ध बोल्छन् तर ट्रम्पलाई व्यक्तिगत रूपमा उक्साउँदैनन्। कोलम्बियाका राष्ट्रपतिले ट्रम्पलाई जिस्क्याएपछि कति कडा प्रहार भयो भन्ने हेरेर सिकेका हुन सक्छन्।
ट्रम्पको ध्यान नपर्ने अर्को कारणः अमेरिकामा यो घरेलु राजनीतिक मुद्दा होइन। क्युबा जस्तो दशकौंदेखि छैन। क्युबन–अमेरिकी समुदायले धेरै मतमा प्रभाव पार्छ, निकारागुआ–अमेरिकीले कम।
ट्रम्पका नजिकका सहयोगीहरू पनि निकारागुआमा धेरै केन्द्रित छैनन्। विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले निकारागुआ शासनको निन्दा गरेका छन् तर उनी क्युबन वंशका हुन् र क्युबातर्फ बढी केन्द्रित छन्।
ओर्तेगा र मुरिलोले ट्रम्पलाई चाकरी गर्दैनन् जस्तो एल साल्भाडोरका नायिब बुकेलेले गर्छन्। तर मदुरो पक्राउपछि उनीहरूले ट्रम्पलाई रिस नउठाई विरोधी साम्राज्यवादी छवि कायम राख्ने प्रयास गरेका छन्।
उदाहरणः हालै मदुरो पक्राउको उत्सव मनाउने करिब ६० जनालाई पक्राउ गरेको रिपोर्ट छ। तर सोही समयमा दर्जनौं कैदीहरू (केही ओर्तेगा–मुरिलोका आलोचक) रिहा गरेको छ। यो अमेरिकी दूतावासको राजनीतिक कैदी रिहाइको आह्वानपछि भएको हो तर शासनले आफ्नो १९ वर्षको शासनको स्मरणका रूपमा वर्णन गरेको छ।
पूर्व ट्रम्प एनएससी अधिकारी एलेक्स ग्रेका अनुसार निकारागुआलाई बढी ध्यान दिनुपर्छ किनकि यसको रुस र चीनसँग सम्बन्ध छ जुन अमेरिकाले बेवास्ता गरे बढ्न सक्छ।
व्हाइट हाउस अधिकारीले भने कि प्रशासन निकारागुआको अमेरिकी विरोधीहरूसँगको सहयोगलाई ूनजिकबाटू निगरानी गरिरहेको छ।
तर ट्रम्पको लागि यो पर्याप्त नहुन सक्छ। उनको राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिमा भए पनि रुस र चीनविरुद्ध उभिने रेकर्ड मिश्रित छ। निकारागुआको सहयोग अन्य रणनीतिक महत्वका देशको जस्तो चिन्ताजनक छैन।
ट्रम्प आफैं अधिनायकवादी शैलीका छन्। धेरै कुरा सही समयमा मिल्नुपर्छ भने मात्र उनी चासो राख्छन् वा कार्य गर्छन्। निकारागुआ विपक्षीहरूले यो पहेली अझै हल गरेका छैनन्।
धेरै निर्वासनमा छन् (२०२३ मा ओर्तेगा–मुरिलोले २२२ विपक्षी कार्यकर्तालाई अमेरिका उडाए र नागरिकता खोसेका थिए। धेरै राज्यविहीन छन् तर ट्रम्पको आप्रवासन कडाइबाट जोखिममा छन्)।
यी कार्यकर्ताहरूलाई यो थाहा छ कि ट्रम्पले भेनेजुएलामा मदुरोको धेरैजसो शासन जोगाएका छन्। यसले ट्रम्पले लोकतन्त्र, मानव अधिकार वा न्यायभन्दा स्थिरतालाई महत्व दिन्छन् भन्ने देखाउँछ।
केही के आशा गर्छन् भने मदुरोको पतनले ओर्तेगा–मुरिलोलाई कमजोर बनाउला। उनीहरूले रुस, चीन आदिले मदुरोलाई कति कम मद्दत गरे भन्ने देखेका छन्। सायद आन्तरिक दमन केही कम होला।
‘यस्तो दबाब आउँदा धेरै कुरा चलायमान हुन्छन्’ भने निर्वासित राजनीतिज्ञ जुआन सेबास्टियन चामोरोले। ‘उनीहरूले ताप महसुस गरिरहेका छन्।’

नाहाल तोसी POLITICO की वरिष्ठ विदेश मामिला संवाददाता हुन्। उनले युद्ध, नरसंहार र राजनीतिक अराजकताबारे विश्वभर रिपोर्टिङ गरेकी छन्। उनको स्तम्भ ‘कम्पास’ ले विश्वव्यापी राष्ट्रिय सुरक्षा तथा विदेश नीति निर्णय प्रक्रिया र त्यसको परिणामहरूबारे गहिरो विश्लेषण गर्छ।

पोलिटिकोबाट