ललितपुर । जागिरमध्येमा बैंकको जागिर आकर्षक मानिन्छ । त्यही आकर्षक जागिरमा पनि १८ वर्ष काम गरेको अनुभवलाई थाँती राखेर पनौतीका नमराज हुमागाईँले सुन्तला खेती र भैंसी पालन विस्तार गरेका छन् ।

इन्स्फ्राइस्टक्चर डेभलपमेन्ट बैंकमा २०६२ सालबाट जुनियर अफिसरको रुपमा जागिर थालेका हुमागाईँले एनसीसी बैंक हुँदै कुमारी बैंक पुगेर २०८० जेठमा जागिर छाडे । एनसीसी बैंक कुमारी बैंकमा मर्ज भएपछि छाड्ने कर्मचारीका लागि आकर्षक स्मीम दिइयो । सोही स्कीमअनुसारको रकम लिएर हुमागाइँले जागिर छाडे । १८ वर्ष लामो बैंकको अनुभव भएका हुमागाईँले अन्य बैंक तथा वित्तीय संस्थामा कामका लागि अफर नपाएको पनि होइन तर उनले जागिर नभई कृषि पेशा अपनाउने निधो गरे ।

बैंकको जागिरमा रहँदा औसत रुपमा मासिक डेढ लाख रुपियाँ आम्दानी थियो । यस्तो आकर्षक जागिर छाडेर उनले कृषि पेशालाई अपनाउनुमा आफ्नो हजुर बुबा र बुवाको प्रेरणा हो भन्छन् । उनी कृषिलाई आदर्श मान्छन् ।

घरमा बुबा रामजी हुमागाईँ र श्रीमती निर्मला हुमागाइँ (थापा) सित सल्लाह नै नगरी बैंकको जागिर छाडे । जागिर छाडेपछि घरमा उनले अब आफूले कृषि क्षेत्रमा केही राम्रो काम गर्ने योजना बनाएको सुनाए ।

पनौती नगरपालिका १० मा हजुरबुबा मिनबहादुर हुमागाईको पालादेखि नै लगाएको सुन्तला बगैंचाले राम्रो गोडमेल र रेखदेख पाउन सकेको थिएन । १८ रोपनीमा क्षेत्रफलमा रहेको साढे चार सय बोट सुन्तलाबाट २०७९ सालमा दुई लाख ४० हजार रुपैयाँमा बिक्री भएको थियो । बगैंचाका सुन्तलाका बोटहरुले राम्रो स्याहार पाउन सकेको थिएन् । घरमा बुबा रामजी एक्लैले भ्याउन पनि कतातिर मात्र भ्याउनु र ।

जागिर छाडेपछि सबैभन्दा पहिला नवराजले सुन्तलाको गोडमेल र मलजल गरे । नवराज सम्झन्छन्, ‘बिरुवा त आइसीयुमै पुगिसकेको थियो । बगैंचा सुधार गरें । मेरो त आइडिया हो, काम त धेरै बुबाले नै गर्नुभयो । गराउनु भयो ।’

बगैंचा सुधारको परिणाम देखियो पनि । २०८० सालमै सोही बगैंचाबाट ११ लाख रुपैयाँको सन्तला बिक्री भयो । यस वर्ष पनि ११ लाख रुपैयाँमा नै सुन्तला ठेक्कामा बिक्री गरिएको छ ।

सुन्तलाबाट राम्रो सम्भावना देखेका नवराजले औपचारिक रुपमा सुन्तला खेतीबारे कुनै औपचारिक तालिम लिएका थिएनन् । उनी तालिमको खोजीमा थियो । उनले बागमती प्रदेश, कृषि तालिम केन्द्र भण्डारा चितवनले आयोजना गरेको तालिममा सहभागी हुने मौका पाए । तालिमका क्रममा उनलाई कीर्तिपुरमा भेटिए । तालिमले आफ्नो योजना अघि बढाउन भरपूर मद्दत मिलेको अनुभव सुनाइरहेका थिए ।

हजुरबाले सुरुवात गरेको बगैंचालाई विस्तार गर्ने योजनामा छन् । उनको योजनालाई यो तालिमले महत्वपूर्ण साथ दिएको छ । उनले अब प्राविधिक ज्ञान समेत पाएका छन् । उनी थप खेती विस्तारका लागि हौसिएका छन् । उनले भने, ‘अब म २० रोपनी जग्गामा सुन्तला खेती विस्तार गर्छु ।’

सुन्तला खेतीका लागि सिचाईको केही अभाव छ । अहिले बगैंचाकै नजिक रहेको इनारबाट सिचाइको व्यवस्था मिलाइएको छ । थप बगैंचा विस्तार गर्दा भने सिचाईका लागि थप लगानी गर्नुपर्ने अवस्था रहेको उनको भनाइ छ ।

५० दुहुना भैंसी पाल्ने योजना
सुन्तला खेतीका लागि भैंसीको मल पर्याप्त छ । अन्य खेतीका लागि पनि मलको समस्या छैन । उनको गोठमा अहिले पनि ११ दुहुना भैंसी, एउटा भाई र पाडापाडी गरेर २२ बस्तु छ ।

अहिले दैनिक ८० लिटर दुध बिक्री गर्छन् । उनले प्रतिलिटर ११० रुपैयाँ पाउँछन् । तर, उनलाई यति भैंसी पालेर धित मरेको छैन् ।

उनले ५० वटा माउ भैंसी पाल्ने लक्ष्य लिएका छन् । राम्रो दुध बिक्री हुने भएकाले पनि भैंसी पालनमा उनले योजना बताएका हुन् ।

भैंसी पालनका लागि हौसिएका नवराजले एक वर्षअघि पशु सेवा कार्यालय ललितपुरबाट तालिम लिएका थिए । भैंसी पालनबाट लिन सकिने फाइदा सोही तालिमबाट पाए । त्यस कारण पनि उनले भैंसी बढाउने योजना बनाएका हुन् । उनले गत वर्ष भारत पुगेर मुर्रा भैंसी समेत ल्याएका छन् ।

बिक्री सकेको बगैंचा सुधार गरेपछि आम्दानी बढेको अनुभव सुनाउँदै नवराजले खुशी व्यक्त गरे । उनले पनौती क्षेत्रमा आफ्नो बगैंचा एक नम्बरको बगैंचा बनेको पनि दावी गरे । यो सबै हुनुमा उनी आफ्नो बुबालाई जस दिन्छन् । भन्छन्, ‘हिम्मत र आँट आउनु बुबा नै हो ।’