काठमाडौं । पछिल्लो समय खस्कँदो मुलुकको अर्थतन्त्रका कारण बजार चलायमान हुन नसक्दा अधिकांश सहकारी संस्थाहरुले बचतकर्ताहरुको लगानी समयमै फिर्ता गर्न सकिरहेका छैनन् । त्यस्ता सहकारीहरु नियमसँग चल्दाचल्दै पनि डुबेका छन् । तर कतिपय स्थानमा भने संचालकको नियतवस नै सहकारीका सदस्य एवं बचतकर्ताहरुलाई दिनदहाडै ठग्ने काम भइरहेको छ । सडकदेखि सदनसम्म सहकारीको विषय उठीरहेको छ । तर पनि सरकारले सहकारीको समस्या समाधानका लागि कुनै पहल गरेको देखिदैँन । सहकारीको वास्तविक समस्या पहिचान गरी समाधानका विषयमा राज्यको ध्यान जान सकेको छैन ।

शिव शिखर बहुउद्देश्यीय सहकारीका सञ्चालक केदारनाथ शर्मा न्यौपाने सहकारीमार्फत ठगी गरेको आरोपमा केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी) को हिरासतमा छन् । उनीमाथि ब्यूरोले अनुसन्धान गरिरहेको छ । शर्माको सम्पत्ति नाटकीय ढंगले बढेको देखिएको भन्दै सीआईबीले छानबिनका लागि सम्पत्ति शुद्धीकरण विभागमा पत्र पठाएको छ । हालसम्म उनीविरुद्ध सीआईबीमा ३ सय ५० बचतकर्ताले उजुरी दिएका छन् । ३ सय ५० जनाको रकम जोड्दा ३३ करोड हुन आउँछ । सीआईबीको अनुसन्धानले सहकारीमा बचत भएको रकम भने १० अर्ब ७७ करोड देखाएको छ । उक्त सहकारीमा एक लाख ६८ हजार बचतकर्ता देखिएका छन्। सीआईबीले ८ अर्ब रकम हिनामिना गरेको देखिन आएको बताएको छ। सहकारीमा भएको ६ अर्ब २५ करोड ७ लाख ९९ हजार १ सय ८६ रुपैयाँ कम्पनी र सञ्चालकहरूले लिई हिनामिना गरेको सीआईबीको ठहर छ । ४८ वर्षे शर्मा २०५१ सालमा बाँकेको कोहलपुरमा ओम शिव स्टोर नामको किराना पसल चलाउँथे। उक्त किराना पसलमा उनले ४ लाख लगानी गरेका थिए । करिब ९ वर्ष बाँके नै बसेका शर्माले २०६० सालमा काठमाडौँको शान्तिनगरमा ४० लाख रुपैयाँ बराबरको किराना पसल सञ्चालनमा ल्याए । ०५१ सालमै उनले उपकार बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाको सञ्चालक समितिमा बसेर काम गरेका थिए । ६५ सालसम्म उक्त सहकारीको समितिमा बसेका उनले त्यही वर्ष गोर्खा टी एण्ड कफी कम्पनी पनि खोले । यति मात्रै होइन, ६५ सालमा नै शर्माले शिव शिखर कृषि तथा अनुसन्धान केन्द्र स्थापना पनि गरे ।

यसमार्फत उनले कृषि औजार कारोबार सुरु गरे । ३५ वटा जिल्लामा यही शिव शिखर अनुसन्धान केन्द्रको शाखा पनि विस्तार गरे । ०६७ सालमा शिखर दीप सहकारीको अध्यक्ष पनि भए । ४३ वटा अन्य कम्पनी पनि खोलका उनको व्यवसाय झाँगिँदै गयो । र, २०७७ सालमा उनले शिखर दीप सहकारी र शिव शिखर कृषि अनुसन्धान केन्द्र मर्ज गरे । नेपालमा मात्रै उनको कारोबार सीमित भएन । भारतमा पनि थप व्यवसाय विस्तार गरे । भारतमा उनले गोदाम घर राखेको पनि खुल्न आएको छ । ४३ वटा कम्पनीमार्फत विविध कारोबार गर्दै आइरहेका शर्माको सम्पत्ति २९ वर्षमा अथाह देखिएको छ । ४ अर्ब रुपैयाँ विभिन्न ६ वटा बैंकबाट उनले ऋण लिएको देखिन्छ । सहकारीको नाममा उनले काठमाडौँ, भक्तपुर, ललितपुर चितवन र मकवानपुरलगायत ठाउँमा १ सय ७९ रोपनी जग्गा जोडे । त्यस्तै शर्माले अन्य कम्पनीका नाममा पनि १ सय ७१ रोपनी जग्गा किनेको देखिएको छ ।

तीन सय वटा सवारी साधनसमेत उनको कम्पनीको नाममा देखिएको छ । यी सबै सम्पत्तिको विद्यमान बजारमूल्य २२ अर्ब बराबर हुन आउने सीआईबीले मूल्यांकन गरेको छ । सहकारीले एकै व्यक्ति दुई सहकारीको अध्यक्ष हुन नपाइने नियम ल्याएपछि पनि तुलसी बहुउेश्यीय सहकारीका पनि अध्यक्ष थिए केदारनाथ शर्मा । तुलसीमा पनि एक अर्ब ४९ करोड बराबरको रकम हिनामिना गरेको भन्दै उनीविरुद्ध उजुरी परेको थियो । झापा, मोरङ, सुनसरी र उदयपुरमा शाखा कार्यालय रहेको सहकारीको रकम दुरुपयोग गरेको उनलाई आरोप लागेको थियो ।

१० हजारभन्दा बढी बचतकर्ताको रकम दुरुपयोग गरेको आरोप लागे पनि मोरङ प्रहरीले उनलाई पक्राउ गर्न सकेको थिएन । नेपालभन्दा धेरै भारत बस्दै आइरहेका शर्मालाई पक्राउ गर्न मोरङ प्रहरीले रेड कर्नर नोटिस जारी गरेको थियो । पछिल्लो समय खस्कँदो मुलुकको अर्थतन्त्रका कारण बजार चलायमान हुन नसक्दा अधिकांश सहकारी संस्थाहरुले बचतकर्ताहरुको लगानी समयमै फिर्ता गर्न सकिरहेका छैनन् । त्यस्ता सहकारीहरु नियमसँग चल्दाचल्दै पनि डुबेका छन् । आर्थिक मन्दीको अवस्थामा सबै बचतकर्ताहरुले एकैपटक बचत फिर्ता गर्न नसक्नु स्वभाविक नै हो यस्तो अवस्थामा बचतकर्ताहरुको पनि संयमिताको अभाव देखिन्छ । तर कतिपय स्थानमा भने संचालकको नियतवस नै सहकारीका सदस्य एवं बचतकर्ताहरुलाई दिनदहाडै ठग्ने काम भइरहेको छ । सडकदेखि सदनसम्म सहकारीको विषय उठीरहेको छ । तर पनि सरकारले सहकारी समस्या समाधानका लागि कुनै पहल गरेको देखिदैँन । यसतर्फ सरकारको ध्यानाकर्षण हुन आवश्यक छ । पछिल्लो समय देखिएको सहकारीको वास्तविक समस्या पहिचान गरी समाधानका विषयमा यथाशिघ्र पहल हुनु आवश्यक छ ।