काठमाडौं, १७ माघ । फागुन २१ मा हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको औपचारिक प्रचार चर्किंदै गर्दा नेपाली कांग्रेसभित्र एउटा समानान्तर राजनीति चलिरहेको छ—चुनावी मैदानमा नउत्रिएका देउवा पक्षका हाई–प्रोफाइल नेताहरू के गर्दैछन्? उनीहरूको मौनता, गतिविधि र भूमिकाले कांग्रेसको चुनावी परिणाम कति प्रभावित पार्ला भन्ने प्रश्न अहिले पार्टीभित्र मात्र होइन, बाहिर पनि चासोको विषय बनेको छ।

टिकट वितरणपछि बदलिएको शक्ति समीकरण

विशेष महाधिवेशनपछि गगन थापा–विश्वप्रकाश शर्मा नेतृत्वमा पुगेको कांग्रेसले १६५ उम्मेदवार मैदानमा उतारेको छ, जसमा १०६ जना नयाँ अनुहार छन्। यो तथ्य आफैंमा पार्टीभित्र पुस्तान्तरण र संरचनागत परिवर्तनको संकेत हो। तर यही परिवर्तनले देउवा पक्षका धेरै प्रभावशाली नेता चुनावी दौडबाट बाहिरिन पुगेका छन्।

पूर्वसभापति तथा पाँचपटक प्रधानमन्त्री भइसकेका शेरबहादुर देउवाको चुनाव नलड्ने निर्णय केवल व्यक्तिगत चाहनाको विषय होइन, कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिमा आएको ठूलो मोडको प्रतीक मानिएको छ। देउवासँगै उनका विश्वासपात्र नेताहरू—रमेश लेखक, बालकृष्ण खाँण, पूर्णबहादुर खड्का—पनि टिकटविहीन बने।

मौनता रणनीति कि असन्तुष्टि?

चुनावी अभियानको माहोलमा देउवा स्वयं सार्वजनिक रूपमा लगभग मौन देखिन्छन्। पार्टीका औपचारिक कार्यक्रम, चुनावी सभामा उनको सक्रियता न्यून छ। यही मौनताले अनेक अड्कलबाजी जन्माएको छ—देउवा पक्ष असन्तुष्ट भएर ‘पर्ख र हेर’ को रणनीतिमा त छैन?

देउवा समूहका नेताहरू भने खुलेर असहयोगको घोषणा गरेका छैनन्। तर पार्टीभित्रको इतिहास हेर्दा कांग्रेस ‘अघोषित अन्तरघात’ बाट पटक–पटक पीडित हुँदै आएको तथ्यले यसपटक पनि आशंका जन्माएको छ।

बाहिरिए, तर पूर्ण रूपमा निष्क्रिय छैनन्

चुनाव नलडे पनि कतिपय नेता आ–आफ्नो प्रभाव क्षेत्रमा सक्रिय छन्। सुदूरपश्चिम कांग्रेस सभापति वीरबहादुर बलायर आफू उम्मेदवार नभए पनि पार्टीका उम्मेदवार जिताउन लागिरहेको दाबी गर्छन्। यस्तै, शशांक कोइरालाले टिकट नपाए पनि आफ्ना समर्थकमार्फत् विभिन्न जिल्लामा उम्मेदवारको पक्षमा माहोल बनाइरहेका छन्।

तर सबै नेताहरूको अवस्था यति सहज छैन। ओखलढुङ्गाका रामहरि खतिवडा जस्ता नेताहरू अन्तिम समयमा टिकट खोसिँदा अझै सन्तुष्ट देखिँदैनन्। उनी चुनावी अभियानमा लागेको बताउँछन्, तर स्थानीय कार्यकर्ता र मतदातामा उत्साह जगाउन कठिन भइरहेको स्वीकार गर्छन्।

पुराना नाम बाहिरिँदा संगठन कति सम्हालिन्छ?

शशांक कोइराला, प्रकाशमान सिंह, सीता गुरुङ, गुरू बरालजस्ता निरन्तर जित्दै आएका नेताहरू टिकटबाट बाहिरिँदा संगठनात्मक रूपमा कांग्रेस कमजोर पर्न सक्ने चिन्ता स्वयं कांग्रेस नेताहरूले व्यक्त गरिरहेका छन्। विशेषगरी काठमाडौं उपत्यका, कोशी प्रदेश र सुदूरपश्चिममा देउवा समूहको प्रभाव अझै बलियो मानिन्छ।

अदालत, असन्तुष्टि र चुनाव—तीनवटा मोर्चा

कांग्रेस अहिले एकैपटक तीन मोर्चामा छ—चुनाव, अदालत र आन्तरिक असन्तुष्टि। विशेष महाधिवेशनको वैधतामाथि असन्तुष्ट पक्ष अदालत पुगेको छ। यस्तो अवस्थामा चुनावी अभियान पूर्ण रूपमा एकीकृत बन्न नसकेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

देउवा समूहको भूमिका निर्णायक हुन सक्छ

विशेषगरी देउवा र पूर्णबहादुर खड्काजस्ता नेताहरूले खुला रूपमा समर्थनमा उत्रिए वा मौन बसे—त्यसको असर प्रत्यक्ष रूपमा चुनावी परिणाममा देखिन सक्ने कांग्रेसकै नेताहरू स्वीकार गर्छन्। ‘न समर्थन, न विरोध’ को अवस्था नै कांग्रेसका लागि सबैभन्दा जोखिमपूर्ण हुन सक्ने आँकलन छ।

देउवा पक्षका हाई–प्रोफाइल नेताहरू चुनावी मैदानमा नदेखिए पनि उनीहरू पूर्ण रूपमा बाहिरिएका छैनन्। उनीहरूको मौनता, आन्तरिक संवाद र अप्रत्यक्ष गतिविधि कांग्रेसको जित–हारको समीकरणमा निर्णायक बन्न सक्छ। नयाँ नेतृत्वका लागि यो चुनाव जित्ने मात्र होइन, पार्टीभित्रको पुरानो शक्ति सन्तुलन व्यवस्थापन गर्ने कडा परीक्षा पनि हो।