काठमाडौं, — अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मङ्गलबार साँझसम्म इरानमाथि नयाँ आक्रमण गर्ने चेतावनी दिइरहेका बेला इरानले युद्ध अन्त्य गर्न १० बुँदे प्रस्ताव पेश गरेको छ।

पाकिस्तानमार्फत अमेरिका र इजरायल समक्ष पठाइएको उक्त प्रस्तावमा इरानले हमला र प्रतिबन्ध पूर्ण रूपमा रोक्नुपर्ने अडान राखेको छ। तर, ट्रम्पले यसलाई “महत्वपूर्ण कदम” भने पनि “पर्याप्त छैन” भन्दै अस्वीकार गर्ने संकेत गरेका छन्।

इरानी राज्य मिडियाले सोमबार सार्वजनिक गरेको प्रस्तावअनुसार, इरानले मुख्य मागहरू राखेको छ :

• इरानमाथि कुनै पनि थप आक्रमण नहुने लिखित ग्यारेन्टी
• इजरायलले लेबनानमा हिजबुल्लाहमाथि गरिरहेका आक्रमण तत्काल रोक्ने
• अमेरिका र पश्चिमी देशहरूले लगाएका सबै प्रतिबन्ध तत्काल हटाउने
• हर्मुज स्ट्रेटमा इरानको ‘अवरोध’ हटाउने, तर प्रत्येक जहाजबाट करिब २० लाख डलर शुल्क लिने (जसमा आधा ओमानसँग बाँड्ने)

इरानले उक्त शुल्कबाट अमेरिकी–इजरायली आक्रमणमा क्षतिग्रस्त पूर्वाधार पुनर्निर्माण गर्ने योजना बनाएको छ। प्रत्यक्ष क्षतिपूर्ति माग्ने पुरानो अडानबाट भने इरान पछि हटेको देखिन्छ।

ट्रम्पको प्रतिक्रिया : “महत्वपूर्ण तर पर्याप्त छैन”

सोमबार ह्वाइट हाउसमा पत्रकार सम्मेलन गर्दै राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानी प्रस्तावबारे प्रतिक्रिया दिँदै भने, “यो महत्वपूर्ण प्रस्ताव हो। यो ठूलो कदम हो। तर पर्याप्त छैन।”

ट्रम्पले मङ्गलबार साँझ ८ बजे (अमेरिकी समय) सम्म इरानले हर्मुज स्ट्रेट पूर्ण रूपमा खोल्नुपर्ने अल्टिमेटम दिइसकेका छन्। यदि इरानले स्ट्रेट नखोलेमा पुल, विद्युत गृह जस्ता नागरिक पूर्वाधारमा ठूलो आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएका छन्। यस्तो आक्रमणले लाखौं इरानी नागरिकको दैनिक जीवन प्रभावित हुने र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनअनुसार नागरिक पूर्वाधारमा हमला युद्ध अपराध मानिने बताइएको छ।

ट्रम्पले भनेका छन्, “यदि मेरो सर्त पूरा भएन भने इरानमा यस्तो आक्रमण हुनेछ कि उनीहरूलाई १०० वर्षसम्म पुनर्निर्माण गर्न समय लाग्नेछ।”

इरानको अडान : “हामीले युद्धमा माथिल्लो हात पाएका छौं”

इरानी राज्य मिडियाले प्रस्तावमा ‘युद्धविराम’ लाई अस्वीकार गर्दै “स्थायी रूपमा युद्ध अन्त्य गर्नुपर्ने” जोड दिएको उल्लेख गरेको छ। इरानले आफूले युद्धमा “माथिल्लो हात” प्राप्त गरेको दाबी गरेको छ।

इरानले हर्मुज स्ट्रेटमा अधिकांश जहाज आवागमन बन्द गरेर र अमेरिकी एफ-१५ई लडाकु विमान खसालेर आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गरेको थियो। यद्यपि अमेरिकाले दुवै पाइलटको सफल उद्धार गरेको थियो।

इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बगाएईले पहिले अमेरिकाले पठाएको १५ बुँदे प्रस्तावलाई “अत्यधिक, असामान्य र तर्कहीन” भनेका थिए।

मार्च २४ मा अमेरिकाले पनि १५ बुँदे प्रस्ताव पाकिस्तानमार्फत इरानलाई पठाएको थियो। इरानले त्यसलाई अस्वीकार गर्दै आफ्नो प्रतिप्रस्ताव पठाएको थियो। सोमबारको १० बुँदे प्रस्तावमा केही पुराना मागहरू दोहोरिएका छन्।

ट्रम्पले यसअघि नै इरानमा “शासन परिवर्तन” भएको दाबी गरेका छन्। उनले भनेका छन्, “हामी अहिले फरक व्यक्तिहरूसँग डिल गरिरहेका छौं। उनीहरू पहिलेको भन्दा बुद्धिमान र कम कट्टरपन्थी छन्।”

के होला मङ्गलबार ?

ट्रम्पको मङ्गलबार साँझको डेडलाइन नजिकिँदै छ। इरानी प्रस्तावलाई ट्रम्पले “महत्वपूर्ण कदम” भने पनि पर्याप्त नभएको बताएकाले नयाँ आक्रमणको सम्भावना कायमै छ।

यदि वार्ता असफल भएमा हर्मुज स्ट्रेट क्षेत्रमा तनाव थप चर्किने, तेलको मूल्य आकाशिने र क्षेत्रीय युद्ध अझ फैलिने खतरा रहेको छ।

: विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय स्रोत र इरानी राज्य मिडियामा प्रकाशित सामग्रीमा आधारित छ।