काठमाडौँ – मध्यपूर्वमा तनाव झन् चर्किएको छ। संयुक्त राज्य अमेरिका ले इरान को प्रमुख तेल निर्यात केन्द्र रहेको खार्ग टापु मा ठूलो हवाई आक्रमण गरेको जनाएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले शुक्रबार राति अमेरिकी सेनाले उक्त टापुमा बमवर्षा गरेको पुष्टि गर्दै त्यहाँ रहेका इरानी सैन्य संरचनालाई “पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्न” आफूले आदेश दिएको बताएका छन्।

ट्रम्पका अनुसार आक्रमण मुख्यतः सैन्य संरचनालाई लक्षित गरिएको थियो। उनले तेल भण्डारण र निर्यात पूर्वाधारमा क्षति नपुर्‍याउन सेनालाई निर्देशन दिएको पनि बताएका छन्। “सभ्यताको कारणले तेल पूर्वाधारलाई क्षति नपुर्‍याउन भनिएको थियो,” उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत उल्लेख गरेका छन्।

हर्मुज जलडमरू मार्गको संकट

यस घटनापछि विश्व ऊर्जा बजारमा ठूलो प्रभाव परेको छ। इरानले विश्वका करिब पाँचौँ भाग तेल आपूर्ति हुने मार्ग मानिने हर्मुज जलडमरू मार्ग अवरुद्ध गर्ने चेतावनी दिएपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायल ले इरानविरुद्ध सैन्य अभियान सुरु गरेपछि दुई साताभित्रै विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य ४० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ। शुक्रबार कच्चा तेलको मूल्य प्रतिव्यारेल १०३ डलर नाघेको छ, जुन सन् २०२२ पछिकै उच्च स्तर हो।

खार्ग टापु किन महत्वपूर्ण?

पर्सियन खाडीको उत्तर भागमा रहेको खार्ग टापु इरानको सबैभन्दा महत्वपूर्ण ऊर्जा केन्द्र मानिन्छ। इरानको करिब ९० प्रतिशत तेल निर्यात यही टापुबाट हुने गर्छ।

टापुमा विशाल तेल भण्डारण ट्यांकी, पाइपलाइन र निर्यात टर्मिनलहरू रहेका छन् जहाँबाट ठूलो क्षमताका तेल ट्यांकरहरू विश्व बजारतर्फ प्रस्थान गर्छन्।

अमेरिकी सैन्य अधिकारीका अनुसार आक्रमण मिसाइल भण्डारण स्थल र समुद्री मार्ग अवरुद्ध गर्न प्रयोग गरिने माइन राख्ने स्थानहरूमा केन्द्रित गरिएको थियो।

इरानको तेल मन्त्रालयका एक वरिष्ठ अधिकारीले आक्रमण “अत्यन्त ठूलो र विनाशकारी” भएको बताएका छन्। उनका अनुसार टापुमा करिब दुई घण्टासम्म लगातार विस्फोट र हवाई आक्रमण भएको थियो, जसले पूरै टापु भूकम्प जस्तै हल्लिएको महसुस गरिएको थियो।

मध्यपूर्वमा थप अमेरिकी सेना

तनाव बढ्दै जाँदा अमेरिकाले मध्यपूर्व क्षेत्रमा थप सैन्य शक्ति पठाउने तयारी गरेको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार करिब २,५०० मरीन सैनिक तीनवटा युद्धपोतमार्फत मध्यपूर्व पठाइँदै छन्।

यसअघि नै क्षेत्रमा करिब ५०,००० अमेरिकी सैनिक तैनाथ छन्। नयाँ तैनाथी मुख्यतः समुद्री मार्ग सुरक्षा र क्षेत्रीय सैन्य उपस्थितिलाई सुदृढ बनाउन प्रयोग हुन सक्ने बताइएको छ।

इरानको कडा चेतावनी

आक्रमणपछि इरानको शक्तिशाली सैन्य संगठन Islamic Revolutionary Guard Corps ले कडा प्रतिक्रिया दिएको छ।

उक्त संगठनले चेतावनी दिँदै भनेको छ— यदि अमेरिकाले इरानका तेल र ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण जारी राख्यो भने अमेरिकी कम्पनीसँग सम्बन्धित क्षेत्रीय ऊर्जा संरचनामाथि प्रतिआक्रमण गरिनेछ।

लेबनान र इजरायलबीच पनि बढ्दो भिडन्त

यसैबीच लेबनान मा हेजबुल्लाह र इजरायल बीच आक्रमण–प्रत्याक्रमण जारी छ।

लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार दक्षिण लेबनानमा भएको इजरायली हवाई आक्रमणमा १४ जना स्वास्थ्यकर्मी मारिएका छन् भने अन्य ६ जना घाइते भएका छन्।

विश्व अर्थतन्त्रमा असर पर्ने चिन्ता

हर्मुज जलडमरू मार्ग विश्व ऊर्जा आपूर्तिको अत्यन्त महत्वपूर्ण मार्ग भएकाले यहाँको तनावले विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पार्ने विश्लेषकहरू बताउँछन्।

यदि यो मार्ग लामो समयसम्म अवरुद्ध भयो भने विश्व ऊर्जा बजारमा ठूलो संकट आउन सक्ने र तेलको मूल्य अझै बढ्ने सम्भावना रहेको अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषणहरूले औंल्याएका छन्।