काठमाडौँ |

नेपालको चुनावी इतिहासमा यस्तो दृश्य सायदै देखिएको थियो। परम्परागत पार्टीहरूको वर्चस्व, दशकौँदेखिको सत्ता-समीकरण र चुनाव जित्ने पुराना सूत्रहरू यस पटक बालुवाको घरजस्तै भत्किएका छन्। एबीसी टेलिभिजनको ‘आउटलुक विशेष’ मा प्रधान सम्पादक शुभशंकर कँडेल र राजनीतिशास्त्री प्रा. कृष्ण खनालबीचको संवादले नेपालको पछिल्लो चुनावी परिणामलाई केवल ‘चुनाव’ नभई एक ‘राजनीतिक सुनामी’ का रूपमा चित्रण गरेको छ।

के साँच्चिकै दुई-तिहाइको आँधी हो?

मतगणनाको रुझान र समानुपातिकतर्फको मत हेर्दा, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले करिब २०० सिटसम्म पुग्ने गरी जुन जनमत पाएको छ, त्यसलाई २०१५ सालको निर्वाचनपछिकै अभूतपूर्व घटना मानिएको छ। प्रा. खनाल यसलाई ‘आरी घोप्ट्याएर पानी खन्याए जस्तो’ आकस्मिक तर तीव्र जनलहरको संज्ञा दिनुहुन्छ। उहाँका अनुसार, यो कुनै सामान्य चुनावी परिणाम नभएर जनताको घोर असन्तुष्टिको विष्फोट हो।

किन यति अप्रत्याशित भयो नतिजा?

प्रा. खनालले यो नतिजाका पछाडि मुख्य तीनवटा कारणहरू विश्लेषण गर्नुभएको छ:

१. ‘तमासा’ बनेको राजनीतिक संस्कार: विगतका वर्षहरूमा कांग्रेस, एमाले र माओवादीजस्ता ठूला दलहरूले सत्ताको खेललाई जनताका लागि मनोरञ्जन वा ‘तमासा’ बनाइदिए। जनताको दैनिक जीवनसँग सरोकार राख्ने मुद्दा भन्दा पनि कुर्सिको फोहोरी खेलमा मात्र केन्द्रित हुँदा मतदाताहरूले विकल्पको खोजी गरिरहेका थिए।

२. नेता र जनताबीचको डरलाग्दो दुरी: अन्तर्वार्तामा प्रा. खनालले एक महत्त्वपूर्ण पक्ष औंल्याउनुभयो—नेताहरूको जनतासँगको सम्पर्क बिच्छेद। अब नेताहरू जनताको बस्तीमा होइन, पाँचतारे होटल र पार्टी प्यालेसमा सीमित भए। गाउँ-गाउँमा गएर जनताको पीडा सुन्ने हैसियत उनीहरूले गुमाइसकेका थिए। जनताले नेताहरूको गाडीको सिसाभित्रको दुनियाँ नजिकबाट नियालिरहेका थिए र यसपालि भोटको माध्यमबाट उनीहरूलाई सोही ठाउँमा फर्काइदिए।

३. ‘जेनजी’ (Gen Z) पुस्ताको शक्ति: यस पटकको निर्वाचनमा युवा पुस्ता (Gen Z) ले देखाएको उत्साहले गेम-चेन्जरको काम गर्‍यो। उनीहरूका लागि यो चुनाव आफ्नो भविष्यको अधिकार सुनिश्चित गर्ने माध्यम बन्यो। काठमाडौँका कोठा-कोठामा बसेर एकअर्कासँग संवाद गर्ने, राजनीतिक विद्रोही चेत राख्ने युवाहरूले आफ्नो शक्ति प्रयोग गरे। उनीहरूले २४ गतेको जनआन्दोलनको झल्को दिने गरी मतदान मार्फत ‘नयाँ’ को पक्षमा फैसला सुनाए।

केपी ओली र देउवाको ‘नेगेटिभ ब्रान्डिङ’

प्रा. खनालका अनुसार, शीर्ष नेताहरूको चुनावी रणनीति नै उनीहरूको हारको कारण बन्यो। केपी ओलीले चुनावलाई ‘कुर्सी र बदला’ को लडाइँ बनाउँदा जनताले उनलाई नकारात्मक रूपमा हेरे। उता, शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको कांग्रेसले पनि निरन्तरको आर्थिक विवाद र अलोकप्रियताका कारण जनताको मन जित्न सकेन। ओली र देउवाको लडाइँले मतदातालाई रास्वपा जस्ता नयाँ शक्तितर्फ धकेलिदियो, जहाँबाट फर्कने बाटो मतदाताले बन्द गरिसकेका थिए।

निष्कर्ष: सत्ताको फोहोरी खेल अब इतिहास?

यो परिणामले अब नेपाली संसदमा ‘प्रतिपक्ष’ र ‘सत्तापक्ष’ को वास्तविक अर्थ स्थापित हुने खनालको बुझाइ छ। पहिले संसदमा विपक्षी देख्न मुश्किल थियो, अब भने रास्वपाको उदयले खेलको नियम परिवर्तन गरिदिएको छ। मधेश होस् वा पहाड, जात-जाति वा भूगोल—यो लहरले सबै सीमाना भत्काएको छ।

प्रा. खनालको निष्कर्ष छ: यो चुनावले परम्परागत शक्तिहरूलाई ‘रिटायर्ड’ गरिदिएको छ। अबको नेपाल ‘नयाँ’ भाष्यको युगमा प्रवेश गरेको छ, र यो टेस्ट-केस संसारका लागि समेत एउटा चासोको विषय बनेको छ।