काठमाडौं : रुसको इन्टरनेट नियामक निकाय रोस्कोमनाद्जोरले लोकप्रिय म्यासेन्जर टेलिग्रामको गति जानाजान सुस्त बनाएको छ । रुसी सरकारले आफ्ना नागरिकहरूलाई राज्यको कडा निगरानीमा रहने घरेलु एप ‘म्याक्स’ प्रयोग गर्न बाध्य पार्ने प्रयास गरेको विश्लेषकहरूले बताएका छन् ।

रोस्कोमनाद्जोरले टेलिग्रामले रुसी कानुन उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाउँदै यो कदम चालेको छ ।

मुख्य आरोपहरू :

• प्रयोगकर्ताको डाटा रूसभित्रै भण्डारण नगरेको,
• आपराधिक तथा आतङ्कवादी गतिविधिका लागि प्लेटफर्म प्रयोग हुन दिएको ।

पूर्ण प्रतिबन्ध लगाउनुको सट्टा सरकारले ‘ट्राफिक थ्रटलिङ’ (गति सुस्त बनाउने) रणनीति अपनाएको छ । यसले गर्दा टेलिग्राममा तस्बिर, भिडियो, भ्वाइस मेसेज र फाइलहरू लोड हुन धेरै समय लागिरहेको छ । रुसी प्रयोगकर्ताहरूले सोमबारदेखि नै यो समस्या बढेको गुनासो गरेका छन् ।

‘म्याक्स’ एप : राज्यको ‘निगरानी उपकरण’ ?

रुसी सरकारले गत वर्षदेखि ‘म्याक्स’ (МАКС) नामक घरेलु एपलाई आधिकारिक सरकारी सेवा र सञ्चारको मुख्य माध्यम बनाउने प्रयास गरिरहेको छ । यो एपमा सरकारी सूचना, सेवा, भुक्तानी, स्वास्थ्य र शिक्षा सम्बन्धी सुविधा उपलब्ध छन् । तर आलोचकहरूले यसलाई ‘पूर्ण निगरानी र सेन्सरसिप’ को उपकरण भन्दै चेतावनी दिएका छन् ।

• अन्तर्राष्ट्रिय प्रेस स्वतन्त्रता संस्था आरएसएफ (Reporters Sans Frontières) ले रुसलाई विश्व प्रेस स्वतन्त्रता सूचकाङ्कमा १८० देशमध्ये १७१औँ स्थानमा राखेको छ । आरएसएफले यो कदमलाई ‘जानकारीको घाँटी थिच्ने’ रणनीति भनेको छ ।
• रुसी स्वतन्त्र पत्रकार र मानवअधिकार कार्यकर्ताहरूले ‘म्याक्स’ एपमा सबै सञ्चार, खोज इतिहास र स्थान ट्र्याकिङ हुने बताएका छन् । यसले सरकारलाई विपक्षी आवाज दबाउन सजिलो बनाउने उनीहरूको भनाइ छ ।

युक्रेन युद्धमा पनि प्रभाव

यो अवरोधले युक्रेन युद्धमा संलग्न रुसी सैन्य ब्लगर र फ्रन्टलाइन सैनिकहरूलाई पनि समस्या पारिरहेको छ । टेलिग्राम युद्धसम्बन्धी सूचना, भिडियो र समन्वयका लागि प्रमुख प्लेटफर्म हो । सैन्य ब्लगरहरूले भनेका छन्, “फ्रन्टलाइनमा सञ्चार बन्द भए सैनिकहरूको जीवन जोखिममा पर्छ ।”

रुसी सरकारले यसलाई ‘राष्ट्रिय सुरक्षा’ को मुद्दा बनाएर बचाउ गरेको छ । तर स्वतन्त्र विश्लेषकहरूले यो कदमलाई पपुलिस्ट तथा अधिनायकवादी शासनको डिजिटल नियन्त्रण को नयाँ अध्याय भनेका छन् ।

टेलिग्रामलाई रुसले २०१८ मा प्रतिबन्ध लगाउने प्रयास गरेको थियो तर २०२० मा प्रतिबन्ध हटाइएको थियो । त्यसयता टेलिग्राम रुसमा सबैभन्दा लोकप्रिय म्यासेन्जर बनेको छ (मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता ८ करोडभन्दा बढी) । तर युक्रेन युद्धपछि सरकारले स्वतन्त्र सूचना प्रवाहलाई रोक्न विभिन्न प्लेटफर्ममा नियन्त्रण बढाउँदै लगेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले यो घटनालाई डिजिटल अधिनायकवाद को उदाहरण मानेका छन् । रुसले अब टेलिग्रामलाई पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध लगाउने वा ‘म्याक्स’ लाई अनिवार्य बनाउने सम्भावना पनि बढेको छ ।