काठमाडौं १० असार । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इजरायल र इरानले उनले “१२–दिनको युद्ध” भनेको सङ्घर्ष अन्त्य गर्न युद्धविराममा सहमति जनाएको घोषणा गरेका छन्। उनले यो युद्धविराम २४ घण्टाभित्र चरणबद्ध रूपमा लागू हुने पनि स्पष्ट गरेका छन् ।
यो घोषणा इरानले कतारस्थित अमेरिकी सैन्य आधारमा मिसाइलहरू प्रहार गरेको केही घण्टापछि आएको हो। ट्रम्पको घोषणालाई न त इजरायल न त इरानले अझै युद्धविरामको पुष्टि गरेका छन् । दुवैले देशले क्रमशः तेहरान र तेल अविव नजिकको क्षेत्र खाली गराउन चेतावनी जारी गरेका छन्।
कतारमा इरानी हमला
जुन २३ मा, इरानले कतारको अल उदेद हवाई आधारमा १३ मिसाइल प्रहार गरेको थियो । यो मध्यपूर्वको सबैभन्दा ठूलो अमेरिकी सैन्य अखडा हो । अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले यी सबै मिसाइलहरूलाई अमेरिकी हवाई रक्षा प्रणालीले खसालेको र कुनै हताहत वा आधारमा क्षति नभएको पुष्टि गरेको छ। इरानको सशस्त्र बलका प्रवक्ताले टेलिभिजन सम्बोधनमा यो हमला इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड्स कोर्प्सले गरेको र “हिट एन्ड रनको युग समाप्त भएको” चेतावनी दिएका छन्।
तेहरानमा इरानीहरूले यो हमलाको खुशियाली मनाएको श्य देखिएको छ। तर, इरानले जुन १३ मा इजरायलले हमला शुरू गरेदेखि आफ्नो देशमा ४०० भन्दा बढी मानिसहरू, जसमा १३ बालबालिका समेत मारिएको र कम्तीमा ३,०५६ जना घाइते भएको बताएको छ।
इजरायलमा भने इरानी हमलाहरूबाट कम्तीमा २४ जनाको मृत्यु भएको छ।
ट्रम्पको कूटनीतिक दाबी

ट्रम्पले ट्रुथ सोशलमा पोस्ट गर्दै इरानी हमलालाई “कमजोर प्रतिक्रिया” र शान्तिको लागि इशाराको रूपमा चित्रण गर्दै लेखेका छन्ः “विश्वलाई बधाई, अब शान्तिको समय हो ” उनले इरानलाई अग्रिम सूचना दिएकोमा धन्यवाद समेत दिएका छन । पूर्व सूचनाले गर्दा कुनै मानवीय क्षति हुन नपाएकोमा ट्रम्पले सन्तोष व्यक्त गरेका छन्। “सायद इरानले अब क्षेत्रमा शान्ति र सद्भावको लागि अघि बढ्न सक्छ, र म उत्साहपूर्वक इजरायललाई पनि त्यही गर्न प्रोत्साहित गर्नेछु,” उनले थपेका छन्।
यद्यपि, उनको युद्धविरामको दाबीलाई इजरायल वा इरानले पुष्टि गरेको छैन। इजरायली सेनाले ट्रम्पको बयानमा टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरेको अलजजिराले उल्लेख गरेको छ । इरानले अमेरिकी सैन्य अखडाहरूलाई वैध निशाना मान्ने आफ्नो अडान दोहोर्‍याएको छ।
क्षेत्रीय र विश्वव्यापी प्रभाव
कतारको नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले हमलाको केही घण्टापछि हवाई क्षेत्र पुनः खोलिएको घोषणा गरेको छ। कतारको गृह मन्त्रालयले स्थिति “स्थिर” रहेको र नागरिकहरूलाई आधिकारिक स्रोतबाट बाहेकका जानकारी साझा नगर्न चेतावनी दिएको छ।
कुवेत, बहराइन, संयुक्त अरब इमिरेट्स र इराकले पनि आफ्नो हवाई क्षेत्र अस्थायी रूपमा बन्द गरेका थिए । तर फ्लाइटराडार २४ को विश्लेषण अनुसार हवाई ट्राफिक बिस्तारै सामान्य हुँदै गएको रोयटर्सले जनाएको छ।
साउदी अरबले इरानको कतारमा भएको हमलालाई “अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको घोर उल्लङ्घन” भन्दै निन्दा गरेको छ । यसले हालैका दिनहरुमा साउदीको इरानसँग सुधारिएको सम्बन्धलाई चुनौती दिन सक्ने देखिएको छ।
फ्रान्सका राष्ट्रपति इम्यानुएल म्याक्रोंले सबै पक्षहरूलाई संयम अपनाउन र वार्ताको टेबलमा फर्कन आह्वान गरेका छन्।
अमेरिकी आन्तरिक चिन्ता
अमेरिकी गृह सुरक्षा विभाग र एफबीआइले इरान वा यसका प्रोक्सीहरूले अमेरिकी भूमिमा प्रतिशोध लिन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।उता न्यूयोर्क सिटीका मेयर एरिक एडम्सले धार्मिक र कूटनीतिक साइटहरू वरपर थप प्रहरी तैनाथ गरिएको बताएका छन् । गृह सुरक्षा विभागको बुलेटिनले प्रोइरानी ह्याकरहरूबाट साइबर हमलाको सम्भावना र इरानी नेतृत्वले धार्मिक आदेश जारी गरेमा हिंसक चरमपन्थीहरू उक्सिन सक्ने जोखिम औँल्याएको छ।
कङ्ग्रेसमा बहस
प्रतिनिधि सभा डेमोक्रेटिक नेता हकीम जेफ्रिजले सैन्य बलको आक्रामक प्रयोगलाई कङ्ग्रेसले अनुमोदन गर्नुपर्ने बताएका छन् । उनले ट्रम्पको दाबी जस्तो इरानको आणविक कार्यक्रम “पूर्ण रूपमा नष्ट” भएको छ भन्ने कुनै प्रमाण नभएको उल्लेख गरेका छन । यस विपरीत, रिपब्लिकन सभामुख माइक जोन्सनले ट्रम्पको सैन्य अधिकारलाई समर्थन गर्दै कङ्ग्रेसको अनुमोदनको प्रयासलाई “राजनीति” गरेको ठाडै भन्दै खारेज गरेको एपीले जनाएको छ ।

ट्रम्पको युद्धविरामको घोषणाले क्षेत्रीय तनाव कम गर्ने सम्भावना देखाए पनि इजरायल र इरानको मौनताले अनिश्चितता कायम राखेको छ। कतारमा भएको हमला र इरानको सम्भावित प्रतिशोधले विश्वव्यापी सुरक्षा र अर्थतन्त्रमा गम्भीर प्रभाव पार्न सक्छ। कूटनीतिक प्रयासहरू तीव्र बनाउन आवश्यक भएको भन्दै विश्व नेताहरुले चिन्ता व्यक्त गरिरहेका छन् ।
स्रोतहरूः न्यूयोर्क टाइम्स, अल जजिरा, रोयटर्स,