काठमाडौं : भारत भ्रमणमा रहेका राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछानेले नयाँ दिल्लीमा दिएको अभिव्यक्तिले राजनीतिक वृत्तमा तीव्र बहस उत्पन्न गरेको छ । “अरू राजनीतिक ढोका खोल्न आउँथे, म समृद्धिको ढोका खोल्न भारत आएँ” भन्ने उनको भनाइलाई केहीले नयाँ सोचको रूपमा लिए पनि धेरै विश्लेषकहरूले यसलाई अतिरञ्जित, असंगत र कूटनीतिक रूपमा अपरिपक्व ठानेका छन् ।

प्रवासी नेपाली सम्पर्क मञ्च भारतद्वारा आयोजित कार्यक्रममा बोल्दै लामिछानेले भनेका थिए, “नयाँ दिल्लीमा राजनीतिक ढोका खोल्न त धेरै आए, तर यसपटक म समृद्धिको ढोका खोल्न आएको हुँ ।” उनले आफ्नो भ्रमणलाई पूर्ण रूपमा आर्थिक समृद्धिमा केन्द्रित भएको दाबी गरे । तर, यो दाबीलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुभन्दा अगाडि रविको विगत, वर्तमान सत्ता सहभागिता र यथार्थलाई हेर्न आवश्यक छ ।

सानो उपलब्धि ?

रवि लामिछानेले भारतको विकास मोडेललाई नजिकबाट नियालेको र नेपाललाई सँगसँगै लैजाने ‘खाका’ बोकेर आएको बताएका छन् । तर, आलोचकहरू भन्छन्— यो ‘समृद्धिको ढोका’ खोल्ने भाषा नयाँ होइन । विगतका धेरै प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरूले पनि दिल्लीमा यस्तै आश्वासन दिएका थिए ।

रवि स्वयं गृहमन्त्री तथा सत्तारूढ दलका अध्यक्षको रूपमा सरकारमा रहेका बेला यस्तो भाषा प्रयोग गर्नुले प्रश्न उठाएको छ । यदि उनीहरूले देशभित्रै समृद्धिको ढोका खोल्न सकेका छैनन् भने, दिल्ली गएर कसरी खोल्ने ? उनको पार्टीले सरकार सञ्चालनको ‘सुरुवाती दिन’ मा रहेको बताए पनि रास्वपाले सहभागी भएको सरकारले अहिलेसम्म ठोस आर्थिक सुधार वा रोजगारी सिर्जनामा उल्लेखनीय उपलब्धि देखाउन सकेको छैन । बेरोजगारी, महँगी र पुँजी पलायन जस्ता समस्या उस्तै छन् ।

‘राजनीतिक ढोका’ प्रति व्यंग्य : आफैं कति अलग ?

लामिछानेले अघिल्ला नेताहरूलाई ‘राजनीतिक ढोका खोल्न’ आएको आरोप लगाएका छन् । तर, उनको भ्रमण पनि भाजपाको निमन्त्रणामा भएको हो । दिल्लीको कार्यक्रमपछि उनको अयोध्या भ्रमणको कार्यक्रम छ । यो भ्रमणलाई शुद्ध आर्थिक भ्रमण भन्न गाह्रो छ । आलोचकहरूले यसलाई धार्मिक तथा राजनीतिक सन्देश दिने प्रयासको रूपमा व्याख्या गरेका छन् ।

“मेरो व्यक्तिगत वा पार्टीगत माग केही छैन, सबै नेपाल र नेपालीको उन्नतिका लागि” भन्ने उनको भनाइ पनि यथार्थसँग मेल खाँदैन । सत्ता सहकार्यमा रहेको दलको अध्यक्षले विदेशमा ‘माग केही छैन’ भन्नु कूटनीतिक भाषा हो, तर व्यवहारमा दुई देशबीचका व्यापार, ऊर्जा, लगानी र सीमा जस्ता मुद्दाहरू राजनीतिक नै हुन्छन् ।

सरकारको नियतमा ‘कुनै शंका छैन’ : आलोचना रोक्ने प्रयास ?

दिल्लीमै दिएको अर्को अभिव्यक्तिमा लामिछानेले भनेका छन्, “सरकारको नियतमा कहीँ कतै शंका गर्नुपर्ने ठाउँ छैन ।” यो भनाइलाई पार्टी समर्थकहरूले आत्मविश्वासको रूपमा लिए पनि आलोचकहरूले यसलाई आलोचना रोक्ने प्रयासको रूपमा देखेका छन् ।

उनले समर्थकहरूलाई ‘गल्ती भए खबरदारी गर्नू’ भने पनि रास्वपाको छोटो सत्ताकालमा देखिएका विवाद (सञ्चारमन्त्रीको समयमा मिडिया नियन्त्रण प्रयास, विभिन्न नियुक्तिमा आफन्तवादको आरोप आदि) लाई हेर्दा यो आग्रह कमजोर देखिन्छ ।

प्रवासी नेपालीसँगको सम्बोधन : भावनात्मक बढी, व्यावहारिक कम

प्रवासी नेपालीलाई स्वदेश फर्किने वातावरण बनाउने र सीप–पुँजी स्वदेश भित्र्याउने आह्वान उनले गरेका छन् । तर, विगतमा पनि यस्ता आह्वान बारम्बार भएका छन् । रास्वपाले ‘भागबन्डाको युग अन्त्य’ गर्ने कसम खाएको बताए पनि सत्तामा भागबन्डा नभएको होइन । मन्त्रीमण्डल विस्तार, विभिन्न आयोगमा नियुक्ति जस्ता विषयमा पनि रास्वपाले भाग लिइरहेको देखिन्छ ।

रवि लामिछानेको भाषा आकर्षक र जनस्तरमा लोकप्रिय छ । तर, बारम्बार दोहोरिने ठूल्ठूला आश्वासन र यथार्थबीचको खाडल बढ्दै गएको छ । ‘समृद्धिको ढोका’ खोल्ने दाबी गर्नुभन्दा पहिले घरभित्रै सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र आर्थिक सुधारको ढोका खोल्न सके मात्र विश्वसनीयता बढ्ने थियो ।

भारत भ्रमणलाई शुद्ध आर्थिक भ्रमण भन्न खोजिए पनि यसको राजनीतिक र प्रतीकात्मक महत्वलाई नजरअन्दाज गर्न सकिँदैन । अयोध्या भ्रमणले पनि यो भ्रमणलाई धार्मिक–राजनीतिक रङ दिएको छ ।

रविले भनेका छन्, “बाटो सजिलो छैन, तर असम्भव पनि छैन ।” यो सत्य हो । तर, ठूल्ठूला शब्द र भावनात्मक भाषणले मात्र समृद्धि आउँदैन । काम, नतिजा र पारदर्शिताले मात्र आउँछ ।