फाकाठमाडौं – अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको सैन्य शक्ति र आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा नष्ट गर्ने तथा त्यहाँको सरकार परिवर्तन गर्ने घोषणा गरेका छन्। शनिबार बिहान अमेरिका र इजरायलले संयुक्त रूपमा इरानमाथि ठूलो हवाई आक्रमण गरेका छन्। तेहरानलगायत इरानका धेरै सहरमा ठूला विस्फोट भएको खबर छ। इरानले जवाफी हमला गर्दै खाडी क्षेत्रका अमेरिकी सैन्य अखडाहरू (कतार, कुवेत, युएई, बहरेन) लाई निशाना बनाएको छ। यसले मध्यपूर्वमा ठूलो युद्धको खतरा बढाएको छ।

आक्रमणको मुख्य विवरण

• आक्रमणको सुरुवात : शनिबार बिहान अमेरिकी र इजरायली लडाकु विमानहरूले इरानका विभिन्न सैन्य अखडा, आणविक स्थल र सरकारी भवनहरूमाथि मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण गरे।
• तेहरानमा विस्फोट : राजधानी तेहरानमा राष्ट्रपति भवन नजिकैको क्षेत्रमा धुवाँको मुस्लो देखिएको छ। सडकमा भागदौड मच्चिएको, मानिसहरू आश्रय खोज्दै भागेका छन्।
• इरानको जवाफी हमला : इरानले अमेरिकी सैन्य अखडाहरू (अल उदैद–कतार, अल सलेम–कुवेत, अल धाफ्रा–युएई, पाँचौं फ्लीट–बहरेन) माथि मिसाइल प्रहार गरेको छ।
• क्षति : इरानका २० प्रान्त प्रभावित भएको रेड क्रिसेन्टले जनाएको छ। सिरियामा पनि इरानी मिसाइल खसेर ४ जनाको मृत्यु भएको छ।

ट्रम्पको घोषणा

ट्रम्पले आक्रमणपछि भने : “हामीले इरानको आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा समाप्त पार्नेछौं, सैन्य शक्तिलाई ध्वस्त पार्नेछौं र त्यहाँको सरकार परिवर्तन गर्नेछौं। इरानी सेना र प्रहरीले आत्मसमर्पण गर्नुपर्छ।”

उनले इरानी जनतालाई ‘स्वतन्त्रताको लागि लड्न’ आह्वान गरेका छन्। अमेरिकी सरकारले भ्वाइस अफ अमेरिकाको फारसी सेवा विस्तार गरेको र ट्रम्पको भाषण प्रत्यक्ष प्रसारण गरेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रिया

• बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी : पूर्ण समर्थन नगरी वार्ताको आह्वान गरे। “हामीले आक्रमणमा भाग लिएनौं, तर क्षेत्रीय स्थिरता र नागरिक सुरक्षाको पक्षमा छौं।”
• ओमान : मध्यस्थकर्ता बनेका ओमानका विदेशमन्त्रीले ट्रम्पको कदमले वार्ता भंग भएको बताए।
• क्यानडा : अमेरिकाको कदमलाई समर्थन गर्दै इरानको आणविक महत्वाकांक्षा रोक्नुपर्ने धारणा।
• खाडी देशहरू : युएई र साउदी अरबले इरानको हमलापछि एकअर्कालाई समर्थन जनाएका छन्।

नेपालमा प्रभाव र चिन्ता

मध्यपूर्वमा करिब १० लाख नेपाली कामदार छन्। युद्धको तनावले उनीहरूको ज्यान जोखिममा परेको छ। नेपाल सरकारले खाडी मुलुकमा यात्रा नगर्न ट्राभल एडभाइजरी जारी गरिसकेको छ। तर ठूलो संख्यामा कामदारहरू अझै फर्किन सकेका छैनन्।

पूर्व प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ र केपी शर्मा ओली दुवैले फेसबुकमार्फत चिन्ता व्यक्त गरेका छन् :

• प्रचण्ड : “लाखौं नेपालीको सुरक्षा हाम्रो प्रमुख प्राथमिकता हो। सरकारले कूटनीतिक पहल र सुरक्षाको प्रभावकारी व्यवस्था गर्नुपर्छ।”
• ओली : “नेपाली दूतावास र सरकारलाई नेपाली नागरिकको सुरक्षामा तत्काल परिचालित हुन आग्रह गर्दछु।”

दुवै नेताले नेपाली कामदारलाई सतर्क रहन र सरकारलाई आपत्कालीन उद्धार योजना बनाउन माग गरेका छन्।

नेपालको लागि खतरा

• रेमिट्यान्समा ठूलो असर पर्न सक्छ (नेपालको कुल रेमिट्यान्सको २५–३०% मध्यपूर्वबाट आउँछ)।
• कामदारहरूको सुरक्षामा जोखिम।
• उडान बन्द : दुबईका दुई ठूला विमानस्थल बन्द भएका छन्।
• इन्धन मूल्यमा वृद्धि र विश्व अर्थतन्त्रमा असर पर्न सक्छ।

नेपाल सरकारले तत्काल कूटनीतिक पहल, दूतावास सक्रियता र आपत्कालीन उद्धार योजना सार्वजनिक गर्नुपर्ने दबाब बढेको छ। मध्यपूर्वको यो तनावले नेपालको वैदेशिक रोजगारी र अर्थतन्त्रमा दीर्घकालीन असर पार्ने देखिएको छ।