काठमाडौं, १० फागुन । प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको प्रचारप्रसार तीव्र बन्दै जाँदा निर्वाचन आचारसंहिता उल्लंघनका विषयले नयाँ बहस जन्माएको छ। विशेषगरी निर्वाचन चिह्नको भौतिक स्वरूप प्रयोग गर्दै प्रचार गरिएको विषयमा गुनासो बढेपछि निर्वाचन आयोग ले कडाइका साथ रोक लगाएको छ।

पछिल्लो समय राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का कार्यकर्ताहरूले पार्टीको चुनाव चिह्न ‘घण्टी’ को वास्तविक धातुजन्य स्वरूप नै प्रयोग गरी देशका विभिन्न स्थानमा बजाउँदै प्रचार गरेको भन्दै व्यापक आलोचना भएको थियो। सामाजिक सञ्जालदेखि प्रतिपक्षी दलसम्मबाट ‘आचारसंहिता उल्लंघन’ भएको दाबी उठेपछि आयोगले स्पष्ट निर्देशन जारी गरेको हो।

आयोगका प्रवक्ता नारायण प्रसाद भट्टराईद्वारा जारी सूचनामा राजनीतिक दल वा उम्मेदवारले आम जनमानसको सुरक्षामा असर पर्ने गरी धातु, काठ वा अन्य सामग्रीबाट बनेका भौतिक निर्वाचन चिह्न प्रयोग गर्न नपाउने उल्लेख गरिएको छ। सूचनामा आचारसंहिता विपरीत कार्य गरेमा तत्काल कारबाही हुने चेतावनीसमेत दिइएको छ।

राप्रपाको आपत्ति : ‘आयोग किन मौन?’

घण्टी बजाउँदै प्रचार गरिएको विषयमा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) ले औपचारिक विज्ञप्ति नै जारी गर्दै आपत्ति जनाएको थियो। राप्रपाले “रवि लामिछानेका कार्यकर्ताले घण्टी बजाउँदै हिँड्दा आयोग किन मौन?” भन्दै प्रश्न उठाएको थियो।

राप्रपाको तर्क थियो— यदि एउटा दललाई घण्टी बजाएर प्रचार गर्न छुट छ भने भोलि अन्य दलले आफ्नो चिह्नअनुसार खुकुरी वा अन्य प्रतीकात्मक सामग्री प्रदर्शन गर्दा आयोगले कसरी रोक्छ? पार्टीले व्यंग्य गर्दै भनेको थियो, “घण्टी बजाउँदा नदेख्नेले खुकुरी नचाउँदा देख्छ कि देख्दैन?”

‘डोजर शैली’ सँग तुलना

कतिपय विश्लेषकहरूले रास्वपाको आक्रामक प्रचारशैलीलाई काठमाडौं महानगरका मेयर बालेन्द्र शाह (बालेन) को ‘डोजर’ शैलीसँग तुलना गरेका छन्। बालेनले महानगर क्षेत्रमा अवैध संरचना हटाउन डोजर प्रयोग गरेको शैलीजस्तै रास्वपाले पनि चुनावी मैदानमा ‘घण्टी’ लाई आक्रामक रूपमा प्रस्तुत गरेको टिप्पणी सार्वजनिक भएको छ।

यद्यपि रास्वपाले भने आफ्नो प्रचार शान्तिपूर्ण र प्रतीकात्मक भएको दाबी गर्दै आएको छ। पार्टीका नेताहरूले घण्टी बजाउनु पार्टीको चिह्नसँग सम्बन्धित सांकेतिक अभिव्यक्ति भएको र त्यसले कसैको सुरक्षामा असर नपार्ने तर्क गरेका छन्।

अब के हुन्छ?

आयोगको पछिल्लो निर्णयसँगै अब कुनै पनि दलले आफ्नो चुनाव चिह्नको सक्कली वा हतियारजस्तै देखिने भौतिक स्वरूप प्रयोग गर्न नपाउने स्पष्ट भएको छ। रास्वपाले घण्टी बजाएर प्रचार गर्न नपाउनेछ भने अन्य दलले पनि खुकुरी, हँसिया–हथौडा, डोजर वा अन्य प्रतीकात्मक वस्तु बोकेर प्रदर्शन गर्न नपाउनेछन्।

आयोगले दलहरूलाई झण्डा, पोस्टर, पर्चा, डिजिटल माध्यम तथा सभासमारोहजस्ता स्वीकृत माध्यमबाट मात्रै प्रचार गर्न निर्देशन दिएको छ।

चुनावी सरगर्मी चुलिँदै जाँदा आयोगको यो कदमले प्रचार शैलीमा संयम ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ। तर दलहरूबीच बढ्दो प्रतिस्पर्धा र आरोप–प्रत्यारोपका बीच आचारसंहिता पालनाको विषय अझै बहसको केन्द्रमै रहने देखिन्छ।