काठमाडौं, २१ पुस ।  भारत सरकारले आपतकालीन प्रयोगका लागि स्वीकृति दिएको दुईवटा खोपलाई तत्कालका लागि निर्यात गर्न रोक लगाएको छ । आइतबार भारत सरकारले खोप प्रयोगका लागि अनुमति दिएस“गै नेपाल सरकारले उक्त खोप पाउने आश बोकेको थियो । तर भारतले केही महिना खोप निर्यात नगर्ने बताएस“गै त्यसको असर नेपालमा पर्ने देखिएको छ ।

भारतले कोरोना भाइरस विरूद्धको खोप केही महिनासम्म निर्यात नगर्ने भएको छ । अक्सफोर्ड र अष्ट्राजेनिकाले बनाएको खोप उत्पादन गर्ने अनुमति पाएको सेरम इन्स्टिच्युट अफ इन्डियाका प्रमुखले अझै केही महिना खोप भारत बाहिर नपठाउने बताएका हुन । खोप निर्यात नगर्ने भारतको निर्णय सँगै त्यसको प्रत्यक्ष असर नेपाल जस्ता मुलुकलाई पर्ने देखिएको छ । अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय र एस्ट्राजेनिकाद्वारा विकास गरिएको कोभिसिल्ड र भारत बायोटेक र भारतीय औषधि अनुसन्धान परिषद्को साझेदारीमा विकास गरेको कोभ्याक्सिनलाई भारतले आपत्कालीन प्रयोगका लागि आईतबार स्वीकृति दिएको थियो । नेपाल सरकार खोप आपूर्तिका लागि अहिलेसम्म पनि दाताको पर्खाईमा बसिरहेको छ ।

नेपाल सरकार कोभ्याक्सको सहयोग र भारतकको भर परेर बसेको छ । भारतको निर्णयले गरिब मुलुकहरूलाई खोप दिलाउने विश्व स्वास्थ्य संगठनको कार्यक्रम कोभ्याक्सलाई पनि असर पर्ने देखिएको छ । नेपालले खोप लगाउन आवश्यक जनसंख्याको २० प्रतिशतलाई पुग्ने गरी कोभ्याक्सबाट खोप ल्याउने तयारी गरिरहेको छ । भारतीय कम्पनी सिरमले अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय र अस्ट्राजेन्काले बनाएको भ्याक्सिनलाई भारतमा कोभिसिल्ड नाममा उत्पादन गर्न लागेको हो । गत सातामात्र बेलायतले र पुनः विश्व स्वास्थ्य संगठनले अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयले बनाएको उक्त खोपलाई आपत्कालीन प्रयोगका लागि स्वीकृति दिएको थियो । भारतको यो कदमले तत्काल नेपालले खोप पाउन असम्भव भएको छ । तर, यता स्वास्थ्य मन्त्रालय अन्तरगत खोप व्यावस्थापन उप–समुहले भारतबाट केही महिना खोप निर्यात नगर्ने समाचार झुटो रहेको दावि गरेको छ । अरू देशलाई निर्यात थाल्नुअघि भारतलाई १० करोड मात्रा उपलब्ध गराउन कम्पनीले सहमति भएको भएपनि अन्य देशमा निर्यात नहुने कुरा भारतले नगरेको समुहको भनाई छ ।

हुन त विश्वकै ठूलो खोप उत्पादक कम्पनी सेरमले गरिब मुलुकका लागि १ अर्ब डोज खोप उत्पादन गर्ने सम्झौता गरेको छ । यता नेपाल सरकार, भारत सरकारल खोप उपलब्ध गराउने अपेक्षामा छ । भारतले सीरमस“ग अक्सफोर्डको खोप खोप खरिद गर्दा नेपाललाई पनि २० प्रतिशत पुग्नेगरी थप खरिद गर्न र त्यसको भुक्तानी लिन सरकारले भारतसंग ताकेता गरिरहेको छ । संक्रामक रोग विज्ञ डाक्टर शेरबहादुर पुन तत्काल खोप नेपाल आउनेमा संका रहेको बताउनु हुन्छ । खोप उत्पादन गर्ने मुलुकले पहिलो प्राथमिकता आप्mनै नागरिकलाई दिने भएकाले नेपालले अहिलेनै खोप पाउने अबस्था नरहेको पुनको दावि छ । पुनका अनुसार कुटनीतिक पहल गर्ने हो भने कोभ्याक्स र भारतबाट केही महिनापछि खोप पाउन सक्ने अबस्था रहेकोले सरकारले यसको पहल गर्नु पर्ने र नागरिकहरुले केही महिनासम्म जनस्वास्थ्यको मापदण्ड अंगिकार गर्नु पर्ने बताउनु भयो ।

त्यसो त नेपाल सरकारले विश्वकाअरु मुलुकले आप्mना नगरिकलाई खोप प्रयोग गर्न सुरु गरेकै समयमा नेपाललेपनि नागरिकले पनि खोप लाउन प्रलोभ बाढेको थियो । खोप निर्यातका लागि समिती सहित अध्यादेशनै जारी गरेको छ । तर, भारतको सो निर्णयले सरकारले तत्काल खोप ल्याउने र पहल गर्ने ढोका बन्द भएको छ । अर्कोतिर, विश्वभरका विकासोन्मुख सरकारका सरकार प्रमुख खोप आयात आप्mनो मुलुकमा कसरी गर्ने भनेर विज्ञ संग र खोप निर्माण कम्पनीहरुसंग निरन्तर संवाद र छलफलमा व्यस्त छन् । तर, नेपालमा भने सत्तारुढ दल भित्रैको आन्तरिक कलह, रडाकोका कारण खोप आयातदेखि कोभिड–१९ को संक्रमण नियन्त्रण सम्ममा नकरात्मक असर पुगेको छ । यसर्थ आधारभूत आबश्यकता स्वास्थ्य जस्तो गम्भिर क्षेत्रमा सबैको सहकार्य र जुझारुपन जरुरी छ ।